Ақша қаражаты, есеп айрысу және несие операцияларының есебі

      1020 - « Касссадағы шетелдік валюта түріндегі қолма-қол ақша» шоттарында                                                                                      жүргізіледі.

  Тауар кеңселерінің, пристаньдардың және пайдаланудағы  учаскелердің, аялдама, өзен өткелдерінің кассасындағы билет және багаж кассаларындағы, порттар мен вокзалдардың, байланыс бөлімшесінің кассаларындағы ақша қаражаттарының қолда бары мен қозғалысы 1010/2-шотта  ескеріледі.

1010-1020-шоттар  бойынша шаруашылық операциялары

1. Кассаға сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден ақша қаражаттары түсті

       Д-т    1010,1020   К-т 1220

2. Вексель бойынша түсті       Д-т 1010, 1020   К-т 1130
3. Алынған  қарыздар  бойынша  келтірілген  залал  үшін жұмсалмаған есеп беру сомаларын қайтару Д-т 1010, 1020  К-т 1252.
4. Еншілес кәсіпорындардан және езге серіктестіктерден берешектің түсуі Д-т 1010, 1020  К-т 2120 -2140

  5. Банк   шоттарынан   қолма   қол   ақшаның   түсуі   (чек бойынша)  Д-т 1010,1020   К-т 1050,1040

6. Қолма-қол ақшалардың құрылтайшылардан тусуі Д-т 1010_, 1020  К-т 5310
7. Займдар қолма қол ақшамен алынды Д-т 1010, 1020 К-т 4020,4030
8. Жалдық ақы, байланыс қызметі түсімдері және осы кезеңде басқа да төленгендер Д-т 1010, 1020 К-т   3520
9. Өнімдерді. құжаттарды, қызметтерді, тауарларды қолма қол- ақшаға сату Д-т  1010, 1020 К-т 6010
10.   НҚ, МЕА, БҚ қолма қол ақшаға сату Д-т 1010, 1020 К-т 6210
11. Акциялар бойынша дивидендтер келіп тусті Д-т 1010, 1020 К-т 6110
12. Оң бағамдық айырма Д-т 1020 К-т 6250
13. Алынған айыппұлдар, өсімақылар, тұрақсыздық айыптары  Д-т 1010, 1020  К-т 6130
14. Есеп беретін сомалар кассадан берілді Д-т 1251 К-т 1010, 1020
15. Сақтандыру полистері сатыл алынды Д-т 1620 К-т 1010,1020
16. Болашақ кезеңдер ушін төленген жалдық төлемдер Д-т 1620 К-т 1010,1020
17. Аванстар берілді Д-т 1610,  К-Т 1010, 1020

    18. Қолма-қол ақша банктегі шотқа  өткізілді (қолма-қол салуды мәлімдеу  бойынша) Д-т 1050, 1040  К-Т 1010, 1020

19. Займды қайтару Д-т 4020 К-т 1010, 1020
20. Дивидендтерді төлеу Д-т 3520, К-т 1010,1020

   21. Жөткізушілердің,  мердігерлердің шоттары қолма  қол 
ақшамен төленді Д-т 3310 К-т 1010,1020

22. Жәләқы берілді Д-Т 3350, К-Т  1010,1020
23. Теріс бағамдық айырма Д-т 1620 К-т 1020

  24. Кассаға  тугендеу жургізген  кезде  анықталған   ақша қаражатта-рының жетіспеушілігі Д-т  1260 К-т 1010, 1020

  а)егер кінәлі адам анықталмаса немесе сот  оны өтеп беруден бас тартса

  Д-т 7210 (7410) К-т 1260

б) егер кінәлі адам анықталса Д-т 1250 К-т 1260

      «Кассадағы ұлттық  валюта түріндегі  қолма-қол ақша» есебі Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісі бекіткен кассалық операциларды жүргізілу тәртібіне сәйкес жүргізіледі (24 БЕС).

       Кассаға ақша қабылдау кассаның  кірісі ордерлері бойынша жүзеге  асырылады, оған бас бухгалтер  мен кассир қол қояды. Кассаға  ақша саған жеке немесе заңды  тұлғаларға бас бухгалтер мен кассир қол қойған ақшаны қабылдағаны туралы түбіртек беріледі. Төлемдерге ақшаны қабылдаған кезде кассир « Төлем таңбаларын анықтау тәртібін» басшылыққа алуға міндетті. Кассаға қабылданған теңге сомасы жазумен жазылып, тиын сандармен жазылады.

     Кассадан ақша беру кассаның  шығыс ордерлермен немесе басшы  мен бас бухгалтер қол қойған  тиісінше рәсімделген төлем тізімдемелерімен  ақша беруге жазылған өтінішпен,  шоттармен және басқа да құжаттармен  рәсімделеді. Егер касса шығыс  ордерлерін қоса тіркелген құжаттарда  субьект басшысының рұқсат берілген  қолы болса, ордерге оның қолы  қоюы міндетті емес. Жекеленген  адамға кассаның шығыс ордері  бойынша ақша берген кезде  кассир алушының төлқұжатын немесе  жеке басының куәлігін көрсетуді  талап етеді. Оның атауы мен  нөмерін, оны кімнің және қашан  бергенін ордерде көрсетеді. Алушы  касса ордеріне қол қояды және  алған сомасын: теңгені - жазумен,  тиынды - сандармен көрсетеді. Толтырылған  кассалық шығыс ордері жоғарыда  келтірітеді.

     Сенімхат бойынша берілген ақша  жағдайында касса шығыс ордеріне  ақшаны алуға сенім білдірілген  адамның тегі, аты мен әкесінің  аты көрсетіледі. Егер ақша  төлем мізімдемесі бойынша жүргізілетін  болса, ол тізімдемеге: « Сенімхат  бойынша» деген жазу жазылады. Бұл жазуды касса шығыс ордеріне  немесе ведомостқа қоса тіркейді.

     Кіріс және шығыс касса ордерлері  мен оның орнына жүретін құжаттары  бухгалтерия дәл әрі айқын  етіп сиямен немесе түтікшк  қаламмен жазып береді.

     Жалақы, уақытша еңбекке қабілетсіздігі  жөніндегі жәрдемақылар мен сыйлықтар  төлем тізімдемесі бойынша тартылады,  оның қас бетінде ақша беретін  мерзімі мен оның жалпы сомасы  көрсетіледі және оған басшы  мен бас бухгалтнр қол қояды.

     Банктен ақша алғаннан кейін  үш төрт күн өткенннен соң,  кассир төлем тізімдемесіне еңбек  ақысы бойынша тиелілі сомасын  алмаған адамдардың аты- тегінің  тұчына төртабан соғады немесе  « Депозитке салынды» деп қолмен  жазып белгі соғады, берілмеген  сома төленбеген жалақы тізіиіне  енгізіледі; тізімдемеде  нақты  төленген сома мен депозтке  салынуғ тиісті сома жөнінде  жазылады.Егер төлемді кассир  емес, уәкілдік адам жасайтын  болса, төлем тізімдемесінде: «  Тізімдеме бойынша  ақша тартқан»  деген жазу жазылады. Касса ордерлерінде  өшіріп жазуға, бүлдіруге және  түзетуге жол берілмейді.

      Жазылған касса ордерлері немесе  олардың орнына жүретін құжаттар  кіріс және шығыс касса құжаттарын  тіркеу журналында тіркеуінде  тіркеледі,ол кіріс және шығыс  касса құжаттарына жеке-жеке ашылады.  Онда мыналар көрсетіледі: кіріс  және шығыс ордерінің толтырылған  күні мен нөмері, кассаға түскен  және жұмсалған ақшалардың (жалақы, сыйлықтар, стипендиялар, іссапарға  төленген жіне де шығыстар)нысыналы  мақсаты көрсетіледі.Егер ақша  қаражаттарының нысаналы мақсаты  туралы деректерді машинограмма  түрінде алатын болса, кіріс  және шығыс касса құжаттарын  тіркеу журналында тек құжаттың  толтырыған күні, нөмері мен сомасы  көрсетіледі.

   Касса ордерлері бойынша ақшаны  қабылдау мен беру тек олардың  рәсімдеген күнінде ғана жүргізіледі.  Ордерді алған кассир басшы  мен бас бухгалтердің қолдарын; олардың дұрныс рәсімделуін; ордерлерде  көрсетілген қосымшалардың болуын  тексеруге міндетті. Операциялар жүргізіліп болғаннан кейін ордерлер кассир қол қояды,ал оған тіркелген қосымша құжаттарға штамп басылады немесе жазуымен: күнін,айы мен жылын көрсете отырып «Алынды» немесе «Төленді» деп белгі соғады.

    Касса оперрацияларының есебін  кассир Касса кітабыда жүргізеді,  ол нөмірленуге, тігілуге және  оған сүргі салынуға тиіс; ондағы  парақтар санын басшы мен бас  бухгалтер  қол қойып куәландырады.

      Касса кітабының әрбір парағы  тең екі бөліктен тұрады. Олардың  бірін (көлбеу сызықты) кассир  бірінші дана ретінде толтырады  және ол кітапта қалады; екінші (көлбеу сызықсыз) көшіргі қағаз  арқылы бергі және сыртқы бетін  толтырады. Ол кассирдің есебі  ретінде парақтың жыртпалы бөлігі  болып табылады. Касса операцияларының  жазбалары парақтың жыртпалы  емес бөлігінің бет жағынан  басталады. Алдын ала парақтың  жыртпалы бөлігі кітапта қалатың  бөлігіне сай клетіндей етіп  парақты қиылатын сызық бойымен  қойғаннан кейін жазу үшін  жыртылатын парақтың бөлігін  жыртылмайтын бөлігінің бет жағына  салып, парақтың жыртылмайтын  бөлігінің сыртқы жағынан көлбеу  сызығы бойымен жазуды одан  әрі жалғастырады.

     Есеп бланкісі операциялар аяқтанғанға  дейін бір күн бой жыртылмайды.

« Соның  ішінде жалақыға» деген жолдың бойында  ксса бойынша шығысқа есептен  шығарылмаған жалақыға арналған төлем  тізімдемелері бойынша сомасыда көрсетіледі.

     Касса операциялары шағын болса,  онда касса есебі 3-5 күнде бір  рет жасалуы мүмкін. Касса кітабында  ақшаның кімнен алынғаны және  кімге берілгені жөніндегі құжаттың  нөмері, корреспонденцияланған шоты, сомасы ( кіріс,шығыс) көрсетіледі.  Күн сайын жұмыс күннің аяғында  кассир берілген ақшаның жиынтығын  шығарады және күн аяғындағы  қалдықты есептейді.Өшіруімен ескертілмеген  түзетулер енгізілуге кітапта  жол берілмейді.Түзіетілулерге кассир  мен бас бухгалтердің қолы  қойылуы керек.

     Кассирдің есебінде корреспонденциялнатын  шоттарға белгі жасалады, содан  соң оның деректері 1010 - «Кассадағы  ұлттық валюта түріндегі қолма-қол  ақша»  штының дебеті мен  кредиты бойынша машинограммаға  немесе есеп регистрлеріне көшіріледі.

      Касса бойынша операциялардың, яғни 1010 шоттың кредиты мен дебеті  есебін кассир жүргізеді.Ргеистрлерге  жазулары бухгалтерияға кассир  есебінің түсуіне қарай жүргізіледі.  Біріңғай корреспондецияланған  шоттардың сомалары біріктіріледі.  Айдың аяғында есептің айдан  кейінгі бірінші жұлдызына регистрлердегі  қалдық шығарылады, ол кассирдің  есебіне және Бас кітаптағы  1010 шоттың қалдығына сәйкес келуі  тиіс.

      Кассаға ақша кірістелігін кезде  1010- « Кассадағы ұлттық валюта  түріндегі қолма-қол ақша» шоты  дебетеліп- мына төмендегі шоттары  кредиттеледі:

1040- «  Есеп айрысу шотындағы қолма-қол  ақша» шоты- кассаға есеп айырысу  шотынан алынған сомаға;

1250- «  Қызметкерлердің қысқа мерзімді  дебиторлық берешегі» қызметкерлердің есебіндегі сомалар, жалақы, жетпейтін сомалар, талан-таражға түскен сомалар және т.б. бойынша кассаға өткізілген қарыздар;

6010- « Өнімдерді сатудан және қызметтер көрсетуден алынатын кіріс»

6020- «Сатылған  өнімді қайтару»

6030 - « Бағадан және сатудан жеңілдіктер» шоттары материалдар, жұмыстар мен қызметтер үшін қолма-қол ақша мен есеп айырысқан кезінде.

    Кассадан ақшалар берілген кезде 1010-шоты кредиттеледі және мына төмендегі шоттары дебеттеледі:

4230- «  Қызметкерлерге сыйақылар бойынша  ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері» 

1250 -  « Қызметкерлердің қысқа мерзімді  дебиторлық берешегі» шоты- кәсіпорын қызметкерлерінің есебіне берілген сома;

1040 –  «Карт – шоттардағы ақша қаражаты»  кәсіпорындағы қызметкердің жалақысы;

    «Кассадағы шетелдік  валюта түріндегі  қолма-қол ақшаның»  есебі. Шетел валютасымен есеп айырысуды жүргізген кезде субъектілер 1012 - « Кассадағы валютамен ақша қаражаты ақша» шотын ашады.Валюта кассасындағы есеп субъект кассасындағы операцияларға ұқсас жүргізіледі, тек оның айырмашылығы мұндай:

Кіріс және шығыс касса ордерлерінде, касса  кітабында қаражатта сомалары шетел валюталарымен және теңгеге айналдырылған түрінде көрсетіледі. Валюта кассасы үшін жеке касса кітабы ашылады. Валюта операциялары үлкен көлемде жүргізіген кезінде жеке машиногромалардың және басқа да есеп регитрлерінің жүргізілуі мүмкін.

    Валюта түскен кезде 1012- шоты дебеттеледі де және мына төмендегі шоттар кредиттеледі:

1050 - « Ел ішіндегі валюталық шоттағы  қорлма-қол ақша» шоты –валюта  шотынан валюта түскен кезде;

1210- «  Алынуға тиісті қарыздар» шоты- кассаға алынған валюта түімнің  сомасына;