Баскару есеби

Бюджеттік талдау оперативтік  және стратегиялық менеджмент үшін қажетті  бизнес-процесстердің ақпараттық ашықтығын  қамтамасыз етеді. Мысалы, ақша ағымдарын  бюджеттік талдау төлем міндеттемелерін  орындау үшін қажетті ақша қаражаты көлемін қолдау мақсатында ақшалардың түсуі мен шығындалуының синхрондығын үйлестіруге мүмкіндік береді. Бұл  ұйымның төлемдік мүмкіндігін барынша  нақты бағалауға мүмкіндік береді. Шығындар мен табыстардың бюджеттік  талдауы шығындар мен табыстар динамикасының  өзгеруін салыстыруға, бизнестің жеке бағыттарының рентабельділігін анықтауға  және салыстыруға, шығындардың нормативтері мен лимиттерін бекітуге және т.б. мүмкіндік  береді.

               

Әдебиеттер: [1], [2], [8], [9]. 

 

Өзін-өзі тексеруге  арналған сұрақтар

1. Операциялық  бюджетті дайындаудың ерекшелігі  қандай?

2. Қаржылық бюджетті дайындау  ерекшелігі қандай?

3. Оперативтік  бюджет жүйесі қандай?

4. Бюджеттендіру  процесі нені білдіреді? 

5.Жоспарлы-фактілі  ауытқулар қалай анықталады?

 

 

4 – тақырып. Кәсіпорында  бюджеттендірудің қайнар көздері  мен құрамды бөліктері

 

1. Кәсіпорынды бюджеттендірудің  қайнар көздері. 

2. Бюджеттендірудің құрамды  бөліктері

 

1. Кәсіпорынды бюджеттендірудің қайнар көздері.

 

Бюджет – бұл жоспар, негізінде қысқа немесе орта мерзімді болып келіп, соның мәліметтерін ағымдық және шұғыл басқарушылық шешімдерді қабылдау барысында қолданылады. Осы жұмыстың негізгі акценті  ретінде ұйымда шұғыл жоспарлауды  ұйымдастырудың әлдеқайда жүйелі әрі  кешенді әдісін ұсынуға бағытталған. Сол себепті зерттеу жұмысында  «шұғыл және ағымдық жоспарлау жүйесі»  деген бюджеттеу түсінігі қолданылады. Өз іс-шараларын болжамдау – бұл  жоспарлау, ал бюджеттеу – бұл  осы жоспарлаудың қаржылық сипаттамасы, жоспарланған іс-әрекеттердің қаржылық көрсеткіштерге ауысуы деп есептеуге  болады.

Бюджеттеу жүйесін қарастыру  барысында  операцияларды  және олардың  қаржы-экономикалық  сипаттамасын  жоспарлауымыз  қажет. Операцияларды  жоспарлау үшін  ең тиімді  тәсіл  бухгалтерлік есепте қолданатын екі  жақты жазу  әдісі мен шоттар  жоспарын пайдалану болып табылады. Зерттеу жұмысының барысында  қарастырылған  жұмыстардың ешқайсысында  бюджеттеу жүйесінде, оның ішінде  мұнай өндіретін  ұйымдарда шоттар жоспары мен оларды қолдану әдістемесі ұсынылмаған.

 Бюджеттеу жүйесін  жетілдірудің маңызды бөлігі - оны  құру технологиясын  тиімді  ұйымдастыруға байланысты іс-шараларды   жүзеге асыру және бюджеттеу   мен басқарушылық есеп жүйесін  құруды кешенді әрі жүйелі  етіп қамтамасыздандыру. Басқарушылық  есеп пен бюджеттеу  жүйесін  ауқымды түрде жетілдіру үшін  ұйымның құрылымын қайта қарауды  қажет етуі мүмкін. Бюджеттеу  жүйесі мен басқарушылық есепті  құруда ұйым мына іс-шараларды   жүзеге асырады: ұйым міндеттеріне  қатысты түсінікті көріністерді  түзету,     қаржылық     мақсаттарын  әрбір қызметкерге   жеткізу; әртүрлі бөлімше-лердің қызметін  қайталайтын қажет емес құрылымдарды ескере отырып, анық ұйымдастырылу құрылымын құру; ынталандыру жүйесін ұйымдастыру, сол арқылы әрбір қызметкер  өзінің міндеттерін әлдеқайда  тиімді  орындауға талпынады және олар жалпы корпоративтік жүйе мақсатында қажетті буын болып табылатындығын білдіру; бюджеттеудің мақсаты мен басқарушылық есепті қызметкерлердің  ұғынуын  қамтамасыз ету,  оларды компьютерлік бағдарламалық  өнімдермен жұмыс жасауға үйрету.

2. Бюджеттендірудің  құрамды бөліктері

Толыққанды ішкіфирмалық бюджеттендіру, яғни бюджеттеу басқару  технологиясы ретінде үш құрамды  бөліктерді қамтиды. 

1. Бюджеттендіру технологиясы, оған қаржылық жоспарлаудың құрал-жабдықтары (бюджеттер түрлері мен форматтары, мақсаттық көрсеткіштер мен нормативтер  жүйесі), қызметтік мақсаты мен  басқарудың әртүрлі деңгейлеріндегі  бюджеттерді біріктіру тәртібі  және т.б. кіреді. 

2. Бюджеттендіруді ұйымдастыру,  ол компанияның қаржылық құрылымын  (есеп орталықтарының құрамы –  құрылымдық бөлімшелер немесе  бюджеттендіру нысандары болып  табылатын кәсіпорын немесе компания  бизнестері)

3. Қаржылық есептерді  автоматтандыру, ол тек қана қаржылық  болжамдар құруды (сценарийлік талдау, кәсіпорын және оның бизнесінің  жеке түрлерінің қаржылық жағдайының  әртүрлі варианттарын есептеуді  қоса алғанда) ғана емес, сонымен  бірге тегіс басқару есебін  жүргізеді, оның аясында кез  келген уақытта (тіпті минут  сайын) бұрын қабылданған (бекітілген) бюджеттердің (ақша құралдарының  қозғалысы туралы, шығындар деңгейі,  өзіндік құн құрылымы, табыстың  нормасы мен салмағы және т.б.) орындалу барысы туралы оперативті  ақпарат алуға болады 

Егер сызбадан кем дегенде  бір құрамды элементі алынып қалса, онда бюджеттеу қойылымының табыстылығына  және оның қаржыларды басқару саласындағы  мәселелерді шешуде көмектесе алатындығына сенім артуға болмайды.

Консалтингтік қызметтер  көбіне бухгалтерлік есепке тығыз байланысты болады,

• құпиялылық принциптерін қатаң сақтау.

Бюджеттендіруді қою бойынша әрекеттер жоспарын қарастырайық:

1. Компанияның спецификалық  мақсаттау бойынша бюджеттендірудің  басқару технологиясын жасақтау

2. Компаниядағы бюджеттеу  принциптері 

3. Бюджеттендіру әдістемесін  зерттеу

4. Қаржылық құрылымды  талдау

5. Бюджет түрлерін анықтау.

6. Бюджеттік форматтарды  анықтау.

7. Бюджеттік регламентті  бекіту.

8. Басқару аппаратындағы  қызметтерді бөлу.

9. Құжат айналымы кестесін  құру.

         10. Бюджеттендіруді автоматизациялау.

 

Әдебиеттер: [9], [11], [21], [31]

 

Өзін-өзі тексеруге  арналған сұрақтар

1. Бюджеттендірудің  құрамды бөліктері қандай?

2. Басқару есебінің  бухгалтерлік есептен айырмашылығы  қандай?

3. Консалдингтік  қызметтер дегеніміз не?