Мемлекеттік бюджет

Мемлекеттік бюджет 

• Мемлекеттік бюджет – мемлекеттің негізгі  қаржылық жоспары.
• Бюджеттің шығындар бөлімі жұмсалатын қаржының бағыттары мен мақсатырымен көрсетеді.
• Бюджет шығындары келесі баптардан тұрады: әлеуметтік жәрдемдер; білім, деңсаулық сақтау, мемлекеттік басқару, қорғаныс және басқа да қажетті шығындар. 
• Мемлекеттік бюджеттің төлемдері:  
  - ассигнованиялар - кәсіпорындар мен мекемелерге міндеттерін атқаруға берілген ақша қаражаттары,  
  - субсидиялар – мемлекеттің ақшалай көмегінің бір түрі,  
  - сувенция – мемлекеттің белгілі бір мақсаттың орындалуына бағытталған ақша қаражаты,  
  - дотоция – зиянды шығындарды жабуға арналған төлемдер.
• Экономист Пегу мемлекеттік шығындарды екі топқа бөлген: 

             -трансформациялық – тауар мен қызметтерге, яғни мемлекеттің қаржы шығыны басқа игіліктерге айналады;

             -трансферттік шығындар – қайтарылмайтын, яғни тікелей мақсатқа жұмсалатын субсидиялар, үй шаруашылығына көмек ақшалар, әлеуметтік қорғау шығындары.

• Бюджеттің кірістері мен шығындары тепе-тең болғаны жөн, дегенмен көп жағдайда шығындар көлемі бюджетке түсетін кірістерден асып кетіп, осы жағдайда тапшылық  пайда болады.
• Бюджеттік тапшылықтың себебтері көп:

          - қоғамдық өндірістің құлдырауы;  
- ақша эмиссиясы;  
- мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік қызметтерінің өсуі;  
- тиімсіз әлеуметтік бағдарламаларды қабылдау;  
- әскери шығындарының өсуі;  
- шаруашылық конъюнктурасын өзгеруі;  
- көленкелі экономиканың дамуы.

• Бюджеттік тапшылықты жабу үшін табыс бөлігін толтыру немесе шығын бөлігін қысқартқан жөн.
• Бюджет тапшылығын қысқарту үшін мемлекет мынадай шаралар қолданады:  
  - мемлекеттік несие;  
  - салық салу жүйесін қатайтады;  
  - мемлекетті басқару шығындарын қысқартады.