Соттылық және рақымшылық ұғымы

Бұл акті қоғамны  әлсіз тобына жататын, онша ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыс жасаған  кәмелетке толмағандарға, зейнеткерлерге, бірінші және екінші топ мүгедектеріне де тарайды.

Сондай ақ  аталған акті күшіне енгенге дейін,  онаш ауыр емес немесе ауырлығы орташа қылмыс түрлері үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылған тұлғалардың соттарда қаралмай қысқартылған барлық қылмыстық  істерге де күші жүреді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды

Жүргізілген зерттеу  жұмысының негізінде мынадай  тұжырым жасауға болады:

1.Соттылық бұл  қылмыстық-құқықтық категория. Оның  мазмұнына қылмыстық-құқықтық және  қылмыстық- атқару сипатындағы  салдар кіреді. Жалпы құқықтық  және адамгершлік және психологиялық  сипаттағы салдар соттылық мазмұнын  құрамайды. Соттылықтың жалпы  құқықтық салдары мазмұны қылмыс  істегені үшін қандайда бір  жазаға тартылуға ықпал ету  шарасы қылмыстық атқару заңдарында  бекітілуі керек. 

Соттылықтың негізігі белгілеріне мыналар жатады:

1. соттың айыптау үкімі;
2. сот үкімі бойынша жаза тағайындау;
3. қылмыстық әрекет;

2. Соттылық қылмыстық  жаза мақсаттарының бекіту құралы  болып табылады, сондықтан оның  мақсаттары Қазақстан Республикасының  Қылмыстық Кодекстің 38 бабында  бекітілген мақсаттарымен сәйкес  келеді. Бұл міндеттерді жүзеге  асыру барысында ерекше орын  қылмыстардың алдын алу мен  қылмыс жасаудан сақтандыруға  беріледі, себебі соттылық қылмыс  жасағаны үшін сот үкімі бойынша  тағайындалған жазаны өтеп жүрген  тұлғаларға әкімшлік және қылмыстық  бақылауды бекіту негізі болып  табылады. Сондықтан да соттылықты  бекіту мақсаттары ретінде профилактикалық  және жазалауды жатқызуды жатқызуға  болады және ол жаз мақсаттарын  бекіту мәселесін шешуі қажет.

3. Сотталғандық  кінәлі адамның қылмыс істегені  үшін қанадай да бір жазаға  сотталып, соған байланысты белгілі  бір құқықтық шектеуге душар  болуы. Қылмыс жасағаны үшін  сотталған адам соттың айыптау  үкімі заңды күшіне енген күннен  бастап соттылықты жою немесе  алып тастау кезіне дейін сотты  болған деп есептеледі.

4. Соттылықтың  мәні түрлі құқықтық шектеуге  душар болуы арқылы сипатталады,  бұл жағдайда сотталушы жазасын  өтеу кезінде белгілі бір шекетулерге  ие болуымен белгіленеді.

5.  Қылмыс үшін  соттылық Қазақстан Республикасының  айыптау үкімі бойынша жазаны  өтеу үшін тағайындалған немесе  сот белгілеген сынақ мерзімі  ішінде жаңа қылмыс жасағандығы  болған жағдайда туындайды.

6. Соттылықты алып тастау немесе соттылықты жою Қазасқтан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 77 бабының 7 бөлігіне сәйкес соттылыққа байланысты белгілі бір соттылыққа байланысты құқықтық зардаптарды жояды. Бұл заңдық негіз оны қайтадан қарауды талап етеді, себебі соттылық бұл тек қылмыстық құқықтық сипатынан басқа, жалпы құқықтық салдарға ие, себебі ол сотталушыда оның өмір бойына дейін сақталады Сондықтан да, ҚК 77 бабының 7 бөлігіне « соттылықты алып тастау немесе соттылықты жою барлық құқықтық салдарды жояды» деп енгізу керек.

7. Қолданыстағы  заң соттылықты жоюдың екі  түрін, яғни оны алып тастау  мен жою негізін көрсетеді.  Соттылықты жою қылмыстық құқықтың  жеке институты болып табылады  және ҚК жалпы бөлім нормаларының  соттылықты жою салдары мен  тәртібін, негіздерін белгілейтін  нормалар жиынтығынан тұрады.

Соттылықты жою  қылмыстық заңмен белгіленген мерзім өткеннен кейін оның әрекетінің яғни қылмыстық құқықтық зардабының, яғни соттың бұл мәселе бойынша айырықша шешім қабылдауынсыз өздігінен  тоқатылуын білдіреді.

Соттылықты жою  немесе алып тастау соттылыққа байланысты барлық құқықтық зардаптардың күшін  жояды.

8. Қазақстан Республикасының  Қылмыстық Кодексінің 77 бабының  7бабына мына негізде айқындау  енгізу керек: « соттылық немесе  соттылықты жоб соттылықпен байланысты  қылмыстық-құқықтық зардаптарды  жояды».

9. Сондай-ақ Қазақстан  Республикасының Қылмыстық Кодекстің  77бабының 2 бөлігінде көрсетілген  , « жазадан босатылған адам  соттылығы жоқ деп танылады»  түсінік ««қылмыстық жауаптылықтан  босатылған адам соттылығы жоқ  деп танылады» деген түсінікке  өзгертілуі керек.

10. Барлық құрайтын  қылмыстық – құқықтық сипаттағы  шектеулер бар соттылықтың мазмұнын  бес негізгі бағытты бөліп  көрсетуге болады:

1) соттылық қылмысты  саралауға әсер ететін жағдай;

2) қол сұғушылықтың  белгілерінде қылмыс қайталануының  негізі ретінде;

3) тағайындалған  бас бостандығынан айыру түріндегі  жазаға, режимнің түрін анықтауға  әсерін тигізеді;

4) соттылық адамды  қылмыстық жауаптылықтан бостауға  кедергі келтіреді;

5) соттылық адамды  қылмыстық жазадан бостауды шектейді.

11. Қылмыстардың  қайталануы және соттылық бірімен  бірі тығыз байланысты, біріншісі  екіншісіз болуы мүмкін емес. Сондықтан дақылмыстардың қайталануы  жағдайында соттылықты алып тастау  немесе соттылықты жою туарлы  бұрынғы жасалған қылмыстары  үшін  айтпауға болады. Соттылық  институты қылмыс жасағаны үшін  айыпты деп тауып және қылмыстық  жазалауға сотталған адамның  айрықша жағдайын белгілеп, бұрын  сотталған адамдар тарапынан  қылмыспен қарқынды күрес жүргізуді  қамтамасыз етуге бағытталған.  Соттылық институтының негізі  қызметі бұл қылмыстардың қайталануы  жағдайындағы қылмыстылықпен күрес  болып табылады.

12. Рақымшылық  актісі кей жағдайда болмаса,  сотталушылардан сотылықты алып  тастау мүддесін көздемейді. Ол  қылмыс жасаған, оның ішінде  сотталған адамдардың да ахуалын  жеңілдетеді және оларға заң  шығаратын билік органдары тарапынан  ізгілік пен қайырымдылық көрсетуді дәйектейді. Кешірім жасау кей жағдайда сотталған немесе бұрын сотталған адамдарждың соттылығын жояды. Кешірім жасау, жалпы негіз бойынша, жазаның жарты бөлігін өтеген адамдарға қолданылады. Бұл соттылықты алып атстауға қатысты, бірақ ол мәселе заңмен реттелмеген. Рақымшылық актісі бұл кей жағдайларда қолданылатын өзіндік ерекше шара болып табылады, және ол ылғи қоланылуы тиіс емес.

13.  Соттылықтың  құқықтық сипаты қылмыстық ажуаптылықты  жүзеге асырумен байланысты. Соттылықтың  жойылуы бұл заңды факт, яғни  онымен қылмыстық құқықтық норма  қылмыстық жауаптылықтың жойылуын  байланыстырады. Қылмыстық құқықта  соттылықты жоюдың төрт түрін  бөләп көрсету қажет: соттылықты  жою, сот арқылы мерзімінен  бұрын соттылықты алып тастау, соттылықты рақымшылық актісі  немесе кешірім 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылғанәдебиетертізімі

 

1. ҚазақстанРеспубликасындақылмыстық атқару саясатын жетілдіруь концепиясы, 2007-2015ж.ж. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы от 25 қыркүйек 2006 жыл № 906
2. Мир политической мысли. Хрестоматия по политологии. Кн. 2. Новое время / Под ред. В. Г. Юстузова, А. К. Голикова. Спб., 1992.
3. Курс уголовного права. Т.1. Общая часть. Учение о преступлении / Под ред. Н. Ф. Кузнецовой, И. М. Тяжковой. М., 2002. С.31.
4. Курс уголовного права. Т.1. Общая часть. Учение о преступлении / Под ред. Н. Ф. Кузнецовой, И. М. Тяжковой. М., 2002. С.38
5. Абдурахманова А. А. Проблемы института судимости в уголовном праве России. Автореф. дисс. на соиск. степ.канд. юр. наук.  М., 2005. С.9.
6. Вырастайкин В. Порядок погашения судимости следует изменить // Российская юстиция. 1999. №4. С. 46;
7. Ткачевский Ю. Судимость // Уголовное право. 2000. № 3. С. 35;
8. Малков В. Освобождение от наказания как основание аннулирования судимости // Уголовное право. 2001. №3. С. 25.
9. См.: Уголовное законодательство зарубежных стран (Англии, США, Франции, Германии, Японии). Сборник законодательных материалов / Под ред. И. Д. Козочкина. - М, 1998. - С. 237-306.
10. См.: Уголовное законодательство зарубежных стран (Англия, США, Франция, Германия, Япония). Сборник законодательных материалов. - С. 193-236.
11. См.: Уголовное законодательство зарубежных стран (Англия, США, Франция, Германия, Япония). Сборник законодательных материалов. — С. 342-346.
12. Уголовное право. Общая часть / Под ред. В. И. Радченко. М., 2003.С.372.
13. Абдурахманова А. А. Проблемы института судимости в уголовном праве России. Автореф. дисс. на соиск. степ.канд. юр. наук.  М., 2005. С. 9
14. Минаков Г. Л. Судимость и ее правовые последствия. Орел, 2004. С. 21
15. См.: Уголовное право. Общая часть – М., 1999. С. 302.
16. См.: Освобождение от наказания как основание аннулирования судимости // Уголовное право. 2001. №3. С. 27.
17. См.: Судимость // Уголовное право. 2000. №3 С.40; Уголовное право России. Общая часть. Отв. ред. А.Н. Игнатов, Ю.А. Красиков – М., 1998. С. 514.
18. Российское уголовное право. Общая часть //Под общей ред. А.И. Рарога – М., 2001. С. 525.
19. См.: Судимость //Уголовное право. 2000. №3. С. 39
20. Кругликов Л. Л. Влияет ли погашенная и снятая судимость на меру наказания ?  // Правоведение. 1982. № 1. С. 72 – 76.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қосымша

Соттылықты жою  сызбасы

 

 

_