Ауылшаруашылық ғимараттарының түрлері мен оларға қойылатын талаптар

Зертханалық жұмыс №1

   Ауылшаруашылық  ғимараттарының түрлері  мен оларға  қойылатын  талаптар.

   Жұмыстың  мақсаты: Ғимараттар құрылысы салынғанда функцианалдық талаптарға сай болуын қамтамасыз ету.

   Жұмыстың  мазмұны: Ғимараттар құрылысын жобалағанда ортаның негізгі өлшемдерін параметрлерін ескеру, ауа ортасы (микроклимат), дыбыстық, жарық режимдер сияқты көрсеткіштерді бақылау.

   1.1 Ғимараттардың   тағайындалуы  бойынша   классификациясы.

Ауылшаруашылық  ғимараттарының қызметіне  қарай  тағайындалуы  бойынша   бөлінуі  1.1 –суретте  көрсетілген. 

Қоғамдық  және  азаматтық тұрғын үйлер  ғимараттары  адамдардың  тұрмыстық ( ұйқы, тамақ,  демалыс, білім алу, жеке  бас  гигиенасы) және  қоғамдық (оқу, жұмыс,  тамақтану, емделу,  демалыс,  спорт) қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Тұрғын үйлер күнделікті  және  уақытша пайдаланылады. Қоғамдық ғимараттар адамдардың  мәдени-тұрмыстық қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін салынады.

 Ауылшаруашылық  ғимараттары нәтижесінде ауыл  шаруашылық өнімдерін алуға бағытталған   еңбек  процестерін жүзеге  асыруға,  сонымен қатар ауылшаруашылық құралдарын сақтау  мен жөндеуге    арналған.  

Ауылшаруашылық  ғимараттары  бөлек-бөлек өзара байланысты   конструкциялардан тұратын тұйықталған құрылыс жүйесі  болып табылады. 

 Жүктемелерді  ( қабырғалар,  фундамент,  бағаналар,  жабулар) өзіне  қабылдайтын көтерушi құралымды жиынтық кеңістікті жүйені  құрайды.   Қоршаушы  конструкциялар құрылыстың  жанын  сыртқы  орта  мен  оның бөліктерін өзара  бөлшіп  тұрады. 

Ауылшаруашылық  ғимараттары өзінің  тағаайындалуына   сәйкесм  қызмет етуі  керек,   яғни  оның  функционалды  және  өндірістік  қажеттіліктерді  қанағататтандырып,  адамдардың  еңбек,  демалыс және  тұрмыстық қажеттіліктерін қамтамасыз ету  керек. Олар функционалды,  техникалық,  шығармашылық архитектуралық және  экономикалық  талаптарына  сәйкес  болуы  керек,   яғни  ыңғайлы,  берік, әдемі  және  шығыны  аз болуы  тиіс.

1.2 Функционалды талаптар 

     Қазақстан Республикасында жобалау мен  құрылысты регламенттейтін

ғимараттың  әр түріне белгіленген Құрылыс нормалары мен ережелерінде (СНиП) көрсетілген функционалды талаптарға элемент-жайлардың негізгі құрылымдарының жобасы, функционалды үрдістер, ортаның оңтайлы өлшемдері мейілінше сәйкес болу талабы қойылған.

     Ғимараттың  жайларының габариттерін анықтайтын ортаның негізгі өлшемдеріне, параметрлеріне аудан және көлем нормаларына сәйкес ауа ортасы (микроклимат), дыбыстық, жарықтық режимдер сияқты көрсеткіштер жатады.

     Азаматтық ауылдық ғимараттарды құрайтын жайлар негізгі, қосымша және коммуникациялық болып бөлінеді. Мысалы, ауыл клубында бас функционалды талапқа сай негізгі жайға - көрермендер залы мен клуб жайларының кешені жатады. Қосымшаға – буфет пен әкімшілік жайлар жатады. Ал коммуникациялыққа – адамдар қозғалысына арналған, байланыс жайлар функциясын орындайтын коридорлар, баспалдақтар жатады,  және олар ғимараттың 30 % - ын құрайды. 

     Тұрғындардың  тұрғын үйге деген жаңа талаптары  оның жобалық құрылымын, инженерлік жабдық деңгейін, сыртқы көрінісін, интерьерлерін  және т.б. өзгертеді. Ал қоғамдық ғимараттардың да жобалық құрылымын (мектептердегі кабинеттік жүйе, дүкендердегі, асханалардағы өзіне-өзі қызмет көрсету және т.б.).

     Түрлі ауылдық елдімекендердің табиғи – климаттық жағдайы ғимараттың кейбір параметрлерін түбегейлі  өзгертуі мүмкін.  2.01.01-82 «Құрылыс климатологиясы мен геофизикасы» бойынша бүкіл ҚР жері 4 климаттық ауданға бөледі: (І – суық, ІІ – орташа, ІІІ – жылы, ІV - ыстық). Бұлардың әрқайсысы табиғи – климаттық ерекшеліктеріне орай тағы да бөлінеді.

     Ауданы 70 % - ды құрайтын І климаттық ауданның суық климаты ауыл тұрғындарының өмір ерекшелігін белгілейді. Ғимараттың жобалық шешімінің көлемінің жинақты болуы, жылуды оқшаулаудың жоғары деңгейлі конструкциясы мен қоршаулы болуы шарт.

     ІІ  және ІІІ аудандардың климаттық  орташа сипатта.

     Оңтүстік  аудандарда (ІV және ішінара ІІІ аудандарда ) ғимараттарды ыстықтатып жіберетін  күн радиациясынан сақтауды қамтамасыз ету керек, ыстық желден және артық  дымқылдықтан да қорғау керек.

     Тікелей күн сәулесінен ауылдық ғимараттарды қорғаудың маңызы зор. Яғни, І және ІІ климаттық аудандардың инсоляциясы  адамдарға жағымды психофизиологиялық әсер етеді. Ал ІІІ және ІV климаттық  аудандар жылдың ыстық мезгілінде адамның  табиғи ортасын қиындатады.

     1-суретте  ғимарат жайлары бағдарының тиімді  шектері берілген.

 

1-сурет.  Ғимарат жайларын жарық түсуіне  қарай бағдарлау:

а –  І, ІІ, ІІІ және ІV климаттық аудандарға көкжиектің жағымсыз секторы;

б -  ІІІ және ІV климаттық аудандар үшін қосымша жағымсыз сектор.    

   1.3. Техникалық талаптар

Техникалық  талаптарға  ғимараттың  беріктігі, қаттылығы,  тұрақтылығы,  ұзақтығы,  өрт қызметтері  жатады. Көтерушi құралымдарда  ең  маңызды  параметрлерге  инженерлердің  есептеулері  арқылы  анықталатын қаттылық,  тұрақтылық,  беріктік; ал қоршаушы  құрылымдарда  - қолдану ұзақтығы  мен   тұрақтылығы   жатады.   

Негізгі  ауылшаруашықы  конструкцияларының өртке  төзімділігі  мен қолдану  ұзақтығының  дәрежесі

 

Ауылды  жерлерде  әдетте  II,III,IV типті  ғимараттар тұрғызады. Әрбір кластың  өзінің  тиісті  қолдану  ұзақтығы  мен өртке  төзімділік  дәрежесі  болады. II дәрежелі  негізгі ғимараттардың қызмет ету ұзақтығы  50...100жыл,  ал  III дәрежелі  ғимараттардар 20...50жыл.

Негізгі  құрылыс  ғимараттарының өртке  төзімділігі  түріне  байланысты  болады.

 

    1.4 Архитектуралы- көркемдеу талаптары. 

     Архитектуралы-   суреттеу  талаптары   ауылдық ғимараттардың құрылыс ғимараттардың  көлемі, кеңістіктегі архитектуралы-суреттеу шешімін алып, барлық құрылыстар архитектуралы компазицияны  және  интерьерді  талап  етеді.

      Архитектуралы –компазициясы негізгі  дәржелерін ескере отырып тектоникасы  және көлемді –кеңістік құрылымы компазициясы болып табылады. Архитектуралы  компазиция болып – масштаб  және  масштабты  (қоршаған  ортада және тамдар архитектуралы формасының көлемемденуі) пропорция және пропорционалды (өзара ғимараттардың барлығының және  элементтер көлемінің  қатынасы), ритм-элементтердің , түсі  фактура ,пластика, теңдері  біртіндеп ( араласуы ) ,алмасуы , монументаль  элементтері-декорациялық  өнер  және  тағы  басқа.

   

      Архитектуралық компазицияның құрылым  жоғарыда көрсетілген  құрылымымен  байланысты. Оған  жататынар : контраст  және  ерекшелік,  динамикалық   және  статистикалық , симетрия  және  асиметриялары , бағынышты   элементтер  және т.б.

     Ғимарат элементтері тынығымен  байланысты өнер– айқындылығы   мен  қамтамассыз етілген архитентуралық  компазицияның саласы , негізгі компазициялық ядрода нақты айқындап ,  компазицияның   қалған   элементтері  онымен  бір бүтін байланысқан.  Осы кезде табиғи ландшафт деңгейінде орналасқан  ауыл   ғимараттың   спецификациясын  ескеру  керек.

                      

     Ғимараттың  архитектуралы   компазициясының   кеғістігі  сипты  бойынша  қабылдау формаларының келесі  түрлері: фронталь (ғимарат фосад) , кқлнмде және тереңдеу кеңестік (перспективті суреттелуі).   

      Компазиция  бірлігі – ғимараттың  форма түзуші архитектуралы  негіз.

 Мысал:  ауыл түрғындары үйлердің архитектуралы  жобасы  компазиция  қасиеті   мен  құрылымын  пайдаланады, 1.3 суретте  көрсетілген .  

  

     Ауыл  ғимаратын  және  біріккен   комплекстік  жобалау  кезінде   халық  ескерткішінің   архитектуралы   компазиция  біріктіреді. 

     Ауыл   поселкілерін   құрылысының   шешімін   архитектуралық   суреттеу    өнерінің    спецификациясын    көгалдандыру   және 

агроландшафт    есептелуін    белгілейді .

 

Сурет -1. Карелилердің халықтық  тұрғын  үйлері

А –  фасад;  б-жоба

 

 
 

Бақылау сұрақтары : 

   1.Ғимараттың   архитектуралы талаптары  қандай ? 

   2.Ғимараттардың архитектуралық  компазициясы  құрылымына                      

       не жатады ?