Лекции по "Экономике"

БҚН  инфрақұрылымы 

• БҚН инфрақұрылымының  даму проблемалары
• Инфрақұрылымның жүйелері және олардың атқаратын функциялары

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Бағалы  қағаздар нарығының даму деңгейі  ел экономикасының негізгі көрсеткіші  болып табылады.
• Бағалы қағаздар нарығы қаржы ресурстарын қайта бөлуде үлкен роль атқарады.
• Қазіргі таңда Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының тиімді дамуы үшін құқықтық, ұйымдық, экономикалық негіз қалыптасып отыр.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Нарық  инфрақұрылымын дамыту  келесі мәселелерді  шешуге септігін  тигізеді:
• Бағалы қағаздар нарығына қатысушыларды қорғау;
• Нарықтағы іс - әрекеттерді реттеудің жүйесін қалыптастыру;
• Бағалы қағаздармен жүргізілетін мәмілелерді жоғары техникалық деңгеймен қамтамасыз ету;
• Нарықтың ақпараттық ашықтығын қамтамасыз ету.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Инфрақұрылым  дегеніміз - осы нарыққа  қызмет көрсететін  ұйымдар жиынтығы.
• Бұл ұйымдар инвесторлар мен эмитенттер арасындағы экономикалық қарым - қатынасты реттеп, оларға қолайлы жағдай жасап отырады.
• Бұл процестер мемлекет тарапынан, өзін - өзі реттеуші ұйымдардың  әр түрлі әдістерінің көмегімен реттеледі.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Бағалы  қағаздар нарығының  инфрақұрылымына  келесі жүйелер  кіреді:
• Реттеуші инфрақұрылым;
• Техникалық инфрақұрылым;
• Ақпараттық инфрақұрылым;
• Маман кадрлар инфрақұрылымы.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Бағалы  қағаздар нарығындағы негізгі  элемент - бұл реттеу.
• Заңдық, құқықтық және нормативтік актілер арқылы бұл нарықты реттеу - маңызды мәселе.
• Реттеуді жүзеге асырушы органдар төмендегілер:
• Қаржы министірлігі;
• ҚР Ұлттық банкі;
• АФН.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Бұл  органдардың негізгі  функциялары:
• Бағалы қағаздар нарығының даму бағадарламасын шығару және жүзеге асыру;
• Бағалы қағаздар нарығын реттейтін заң жинақтарын шығару және бекіту ;
• Бағалы қағаздар нарығының даму бағдарламасын жүзеге асыру үшін қаржы, техникалық, ұйымдық ресурстарды шоғырландыру;
• Бағалы қағаздар нарығын бақылауды жүзеге асыру;
• Бағалы қағаздар нарығының қазіргі заманға сай инфрақұрылымын қалыптастыру.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 
 

• Мемлекеттік  реттеу мен өзін - өзі реттеуші  ұйымдар тарапынан реттеудің  арақатынасы әр елде әр түрлі  деңгейде болады.
• Бір мемлекеттерде тек мемлекеттік реттеу орын алса, екіншілерінде өзін - өзі реттеуші ұйымдар реттеуге толық араласады, ал үшіншілерінде осы екі әдістің комбинациясы арқылы бағалы қағаздар нарығы реттеліп отырады.

БҚН  инфрақұрылымының даму проблемалары 

• Қазақстанда  мемлекеттік реттеумен қатар  өзін - өзі реттеуші ұйымдарға  да реттеу құқығы берілген.
• Өзін - өзі реттеуші ұйымдар ҚР екі формада құрылған:
• Кәсіби мамандар ассоциациасы;
• Қор биржасы.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• БҚН инфрақұрылымының  тағы бір маңызды элементі - бұл  техникалық инфрақұрылым.
• Оның негізгі атқаратын функциялары:
• Бағалы қағаздарды есепке алу;
• Оларды сақтау;
• Олармен мәміле жасаудың техникалық жағын қамтамасыз ету.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 

• Бұл функцияларды  нарықтық экономикасы дамыған  елдерде орталық депозитарийлер  атқарады. Батыс Европа, Жапония, АҚШ  елдерінде бұндай ұйымдар ұзақ  уақыт бойы өз қызметін атқарып  келеді.
• Қазақстанда “Бағалы қағаздардың Орталық депозитарийі” АҚ 1997 жылы құрылды.
• Оның құрылтайшылары ретінде бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары үлестерін қосты.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• Қазақстан  қор биржасы қазіргі таңда  бағалы қағаздармен сауда жүргізуші  жалғыз ұйым болып табылады.
• Ол тендерді жеңіп, 1997 жылы өз қызметін бастады.
• Биржада биржалық сауда электрондық жүйе арқылы жүргізіліп отырады.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• Техникалық  инфрақұрымдағы ең мобилді ұйым  бұл кастодиан болып табылады.
• ҚР заңға сәйкес кастодиан келесі функцияларды атқарады:
• Номиналды ұстаушы;
• Бағалы қағаздарды сақтаушы;
• Бағалы қағаздармен жүргізілетін мәмілелерді қадағалаушы;
• Клиенттің төлем,
• Ақпараттық агенті.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• Банктер  де техникалық инфрақұрылымда  маңызды орын алады.
• Банктердің төмендегідей құқықтары бар:
• депозитарий және кастодиандар үшін шот ашуға құқылы;
• Клирингтік палата;
• Сақтандырушы;
• Кредитор;
• Бағалы қағаздармен операциялар бойынша негізгі төлеуші

бола алады. 
 
 

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• Қазіргі  таңда техникалық инфрақұрылымды  дамыту үшін айтарлықтай шаралар  жасалуда.
• Кастодиан, депозитарий, тіркеушілердің экономикалық қызметтеріне көп көңіл бөлініп отыр.
• Бағалы қағаздар нарығының ақпараттық инфрақұрылымы айтарлықтай дамымаған. Оған келесі факторлар әсерін тигізеді:
• Инвесторлардың қаржы есебін толық бермеуі;
• Бағалы қағаздар туралы толық ақпараттың болмауы;
• Нарыққа берілген ақпараттың шындыққа сәйкес келмеуі т.с.с.

Инфрақұрылымның  жүйелері және олардың атқаратын  функциялары 
 

• Бағалы  қағаздар нарығындағы басты құндылық - білікті мамандардың болуы, яғни  осы нарықты қалыптастырушы және  оған қызмет көрсетуші мамандар.
• Қазақстан нарығында жалпы жоғары білікті мамандар жеткілікті. Дегенмен, бағалы қағаздар нарығында кәсіби мамандар жетіспеушілігі сияқты проблемалар әлі де орын алуда.
• Жоғары білікті мамандарды дайындау мүмкіндіктері мен формаларын кеңейту қажеттіліктері осы нарықтағы басты мәселе болып табылады.