Қазақстан экономикасындағы шағын және орта бизнестің рөлі

Автор: Пользователь скрыл имя, 12 Мая 2012 в 14:15, курсовая работа

Описание работы

Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Соңғы жылдары шағын және орта бизнес Қазақстан Республикасының экономикасындағы ролі артып келе жатыр. 2002 жылы Қазақстандағы шағын және орта бизнес секторымен өндірілген жиынтық өнімдердің ЖІӨ - ге қатынасы 17% - ды құрады, ал 2003 жылы осы сектор субъектілерінің бұл макроэкономикалық индикаторындағы үлесі 20% - дан астам шамаға жетті.

Содержание

Кіріспе...........................................................................................

1.тарау. Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың объективті қажеттілігін...........................
1.1 Шағын және орта бизнес түсінігі........................................
1.2 Қазақстан экономикасындағы шағын және орта бизнестің рөлі ............................................................................
1.3 Шағын және орта бизнесті дамытудағы нарықтық экономикалы елдердің тәжірибесі
2. тарау. ҚР шағын және орта бизнестің даму тенденциялары .............................................................................
2.1.ҚР – дағы шағын және орта бизнестің жағдайы.............
2.2. «Сұлтан» ЖШС – тің қазіргі жағдайы (сандық талдау)............................................................................................
3.тарау. ҚР – дағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту проблемалары................................................................................
3.1. «Сұлтан» ЖШС мысалдағы дағдарысқа қарсы басқару...........................................................................................
3.2.ҚР – дағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту проблемалары мен оларды шешу жолдары............................
Қорытынды....................................................................................
Қолданылған әдебиеттер.............................................................

Работа содержит 1 файл

Шағын бизнес туралы курсовой.docx

— 277.88 Кб (Скачать)

     , яғни 744 %

    Ал  2002 жылы «Сұлтан»  жауапкершілігі шектеулі  серіктестіктің  ағымдық өтемпаздықтың  көрсеткіші  төмендегі  есептеулер  бойынша  келесіге жетен:

     , яғни, 411%

    Көріп  отырғанымыздай «Сұлтан»  серіктестігінің  ағымдық  төлемпаздығы  ауыл  шаруашылық  секторына  тән  емес.  Өте жоғары  деңгейімен  сипатталады. Әсіресе  бұл  көрсеткіш   2002 жыл  бойынша  тым  жоғары. Мұндай  жағдайдың  қалыптасуы  ең  алдымен  қысқа  мерзімді  айналмалы  құралдар  мен қаражаттардың  көптігі  мен  және  қысқа  мерзімді (ағымдық)  қарыздың  капитал  сомасының  төмендігіне  байданысты. Ал  ағымдық  айналмалы  қаражаттардың  және  құралдардың  көп  болуының  басты,  себебі «Сұлтан»  серіктестігі  көбінесе  егін  шаруашылығымен айналысқандықтан,  олардың  тұқым  запастары  көп  болуына.  Сондай – ақ  бұл  жылы  қазақстандық  нарығында  бағалардың  төмендігі   мен  осы  нарықтағы  бидай  өнімінің  артықшылығына  байланысты «Сұлтан»  серіктестігіндегі  бидайдың  үлкен  түсімі  мен  осы  өнімнің  запастары  қоймада  көп  болуы  да  айналмалы  ағымдық  құралдар (активтер)  сомасын  көп  етті.  Сонымен бірге  бұл  жылы ағымдық  активтерге  кіргізілетін  дибеторлық берешек  сомасының  үлкендігі  де  қысқа мерзімді  активтердің  сомасын  үлкейтті.

    Жоғарыдағы  себептерге  байланысты  «Сұлтан» ЖШС – інің  ағымдық  өтемпаздық  көрсеткіші жоғары  болды.

    Өткен  2006 жылға келетін болсақ, бұл кезеңде бидай түсімі  үлкен болды. Бірақ ол  түсім бойынша қоймада запастар  төмендейді. Бұл жағдай  2006 жылы  бидай нарығында бағалар жоғары  болуына және  нарықта бидайдың  тапшылығына байланысты. Сондықтан бидай түсімі  бойынша запастар  деңгейі қоймада бұл жылы төмен болады. Сондай – ақ ағымдық өтемпаздық коэффициентінің төмендеуіне        ағымдық міндеттемелердің, яғни  қысқа мерзімді  қарыздық  қаражаттар  сомасының өсуіне  байланысты. Алайда жоғарыда қарастырылған факторларға қарамастан, 2003 жылы  ағымдық өтемпаздық  көрсеткіші  жоғары  болып қала  берді.  Оның  жоғары  болып қалуына ағымдық активтерге  жататын дебиторлық берешектің  күрт өсуі, яғни  шамамен 10 есеге өсуі  себепші болды. (оны 2.2.2.  кестесінен  көруге  болады)

    Жалпы  ағымдық өтемпаздықты талдау  бойынша  келесі  қорытындыны  жасауға  болады:

    «Сұлтан»  ЖШС – інің қысқа  мерзімді несиелік  тартымдылыңы (кредитная  привлекательность) өте  жоғары және бұл  кәсіпорынның  қысқа  мерзімді  несие  мен  қарыз алуына  мүмкіндіктері көп.

    Өтемпаздық  бойынша  келесі  талдайтын көрсеткішіміз  – бұл  тез өтемпаздық  коэффициенті. Бұл  көрсетіш  ағымдық  ағымдық  міндеттемелерді  дәл  қазір  орындауға  деген талданатын субъектінің  қабілеттілігін көрсетеді. Тез  өтемпаздық коэффициенті  ақша  қаражаттары  мен  ағымдық  міндеттемелердің  арақатынасы  арқылы шығарылады. (ТӨК=  ақша  қаражаттары/ағымдық міндеттемелер, (6)).

    2005 жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің  тез өтемпаздық индекеторының деңгейін келесіден көруге болады:

     , яғни  136 %

    Ал 2005 жылғы «Сұлтан»  серіктестігіне  тез өтемпаздық көрсеткішінің деңгейін  келесіден көруге болады. 

     , яғни 2,12%

    2005 жылы «Сұлтан» кәсіпорынының (ТӨК) тез өтемпаздығының жоғары болуына ақша қаражаттары сомасының тым жоғарлығы және  ағымдық міндеттемелердің  төмендігі себепші.

    Көріп  отырғанымыздай 2006 жыл «Сұлтан» ЖШС – інің тез өтімділік коэффициенті алдыңғы жылмен  салыстырғанда күрт төмендейді. Мұндай  жағдайдың қалыптасуына  2006 жылы несиелік  берешектің  6 – дан астам есеге өсуі  және ақшалай қаражаттардың 2005 жылғы 3099 мыңнан 174  мыңға дейін күрт  төмендеуі себепші болды.

    Қаржылық  – экономикалық  сараптаманың  4 –  ші  және  соңғы  қадамында. «Сұлтан»  ЖШС – інің капиталы   және активтері айналмалылығын талдаймыз. Бұл талдау  кезінде біз төмендегі 4 коэффициентті қолданамыз:

  1. активтердің айналмалылық  коэффициенті;
  2. меншікті  айналмалылық  коэффициенті;
  3. дебиторлық  берешектің  айналмалылық  коэффициенті;
  4. тауарлық  материалдық  запстрдың  айналмалылық  коэффициенті.

      Активтердің  айналмалылығы – сату көлемі сомасының  активтер сомасына қатынасы  арқылы  шығарылады:

       , (7)

      мұндағы, ААК – активтер  айналмалылығының  коэффициенті;

                       ӨК –(сату) өткізу көлемі;

                       А – активтер.

      2005жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің активтері  жылына  қанша  рет  айналу  санын  келесіден көруге  болады:

        рет 

      Ал  өткен  2006 жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің активтері жылына қанша рет айналу  санын төмендегіден  көруге болады:

     0,75 рет

    Бұл  жерде осы  көрсеткіштің 2006жылғы  мәнін 2005 жыл бойынша мәнімен салыстырғанда төмендегенін көреміз. Оның  басты себебі, 2005жылы 2006 жылмен  салыстырғанда активтер  сомасының өсім  қарқыны өткізу  көлемі сомасының өсім қарқынынан жоғары  болып тұр.

    Меншікті  капиталдың  айналмалылығы - өткізу  көлемі  сомасының  брутто  капитал  сомасының  қатынасы  арқылы  анықталады.

     , (8)

    мұндағы, МКАК – меншікті  капиталдың  айналмалылық  коэффициенті;

                     ӨК - өткізу  көлемі;

                     МК – меншікті  капитал.

    2005жылғы «Сұлтан» серіктестігінің  меншікті  (брутто) капиталдың жылына  қанша  рет  айналу санын  келесіден  көруге  болады.

      рет

    Ал 2006жылғы  «Сұлтан» ЖШС – ігінің  брутто  капиталының  жылына  қанша  рет айналу санын  төмендегіден  көруге болады:

           рет

    Бұл  жерде  осы  көрсеткіштің  2006 жылғы мәнін 2005жыл  бойынша  мәні  мен салыстырғанда  төмендегенін  көреміз. Оның  басты  себебі, активтер  айналмалылығындағы  сияқты .

    Дебиторлық  берешектің айналмалылығы - өткізу көлемі сомасының  дебиторлық  берешек  сомасына  қатынасы  арқылы  шығарылады:

     , (9)

Мұндағы, ДБАК – дебиторлық  берешектің  айналмалылық  коэффициенті;

              ДБ – дебиторлық  берешек   сомасы.

    2005жылғы  «Сұлтан»  серіктестігінің  дебиторлық берешегінің  жылына  қанша  рет  айналу  санын  келесіден  көруге  болады.

    

      Көріп  отырғандай  2006 ж. дебиторлық берешектің   айналмалылығы 2005 жылындағымен салыстырғанда күрт  төмендеген. Осының  себебі келесіде: 2006 жылы  дебиторлық  берешектің шамамен 10 есеге өсуінен.

    Тауарлық  – материалдық  запастардың айналмалылық  коэффициенті - өткізу  саласының  ТМЗ – дың  сомасына  қатынасы   арқылы  табылады.

       , (10)

    Мұндағы,  ТМЗАК – тауарлық  - материалдық запастырдың айналмалылық  оэффициенті;

                        ТМЗ – тауарлық – материалдық   запастра.

    2005жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің  тауарлық – материалдық запастары  осы  периодта  қанша  рет айналуын  төмендегіден  көруге  болады. 

             

    Ал 2006 жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің ТМЗ – ры  жылына  қанша рет айналуының санын келесіден көруге  болады.

    

    Бұл  жерде  осы  көрсеткіштің 2006жылғы  мәнін  2005жыл  бойынша  мәнімен  салыстырғанда  өскенін  көреміз. Оның  басты  себебі, 2006 жылы  2005жылмен  салыстырғанда  тауарлық – материалдық  запастыр  сомасының  өсім  қарқыны өткізу  көлемі сомасының өсім  қарқынынан  төмен  болып  тұр.

    Сөйтіп, капитал мен активтер  бойынша  айналмалылық «Сұлтан» ЖШС – де  төмен  деңгейде,  оның  себебі келесімен түсіндіріледі: бұл  кәсіпорын  көбінесе  егін  шаруашылығымен  айналысқандықтан  бұл  субъект  жылыа  тек  бір рет қана  алады да  өткізеді.

    Сонымен  тауардағы  қаржылық – экономикалық талдау «Сұлтан»  серіктестігінің  несиелік  тартымдылығын  және  қаржылық  жағдайын  талдауға  бағытталған. Әдетте бұндай  талдауларды  несиелік  талдау немесе сараптау  деп  атайды.

    «Сұлтан»  ЖШС – інің    бітіру  жұмысының  осы  сұрағындағы  қаржылық  талдауды  несие  алу  кезінде тәжірибеде  қолдануға  болады.   

         

    3 тарау. Қ.Р. шағын  және орта кәсіпкерлікті  дамыту проблемалары.

      3.1.“Сұлтан ”ЖСШ мысалындағы дағқарысқа қарсы басқару.

      Дағдарыстар мен күзелістерді  спонтанды түрде пайда болған  жағдай мен статикалық процес  ретінде қарастыруға болмайды.

    Кәсіпорынның  нормалды дамуы түрлі ауытқуларға  ие болып, оның өсуіндегі қателіктерге алып кешуі мүмкүн де, кәсіпорынның өмір сүруі екі талай болуы  мүмкүн. Курстың дұрыс коррекциясын әзірлеу үшін дағдарыстың және дағдарыстық  процестің дамуы сатыларының  барысы жөніндегі нақты білімдер мен дағдыларға ие болу керек (6).

        Дағдарыстың процесі байланыстар  - қатынастар бар құрылымын бұзатын  немесе оны қайтадан қалыптастыратын  жалпы дамуын білдіреді.

    Кәсіпорынның  дағдарысы әдетте уақыты жағынан  шектелген болады. Күйзелістен процесінің кәсіп орында  оның құрлымына  иновацилық әлеуетіне және т.б. байланысты түрлі созылмалығымен, интенсивтілігімен  және түрлі ауырлығы түрлі дәрежеге салдармен сипатталады.

    Кәсіпорынның  дағдарысын сипаттайтын түрлі динамикалық  түрдегі қойымдылары мен көз  қарастары болады.

      Мюллер өзінің зерттеулерінде  стратегиялық дағдарыстар, нәтижелердің  дағдарысы және өтемпазықтық  дағдарысы тұралы айтады. Бұл  дағдарыстардың арасында оның  пікірі б/ша уақыттық байланыс  болады./6/.

    Дағдарыстың мұндай турлерінің туындау процесі  келесіні білдіреді: Мюллер б/ша кәсіпорын  табыстардың дені сау жағдайында назар аударатын табысталыққа жетудің  потенциал түсінігін қолданады. Бірақ потенциал біртіндеп таусылады  және егер жақсы айналымды берген   ескірген кеткен Өнімдер-киделер орнына жаңа ауыстырмалы табылшасы, кәсіп  орнына стратегиалық дағдарыс бойында  болады. Нәтижелердің дағдарыс,мысалы бұрынғы Өнім-лидер қоймалық шығындардың  жоғарлағында туындайды, ол өз кезінде  сыртқы көздерден аиынатын инвестицияларды  танар етеді. Ал өтемпаздық дағдарысы  классикалық түрде,мысалы кәсіпорындағы  барлық процестер сыртқы көздерден  қарыпсыландырылғанда несие берушілердің шектеулерінен туындайды 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

      (3.1сурет)/6/.Мюллер бойынша дағдарыстың процесі.

    Бұл сурет бойынша ерекше момент –  бұл дағдарыста айқындаудың дағдарыстың  даму процесіне қайшылығы, яғни кәсіпорын  өзінің дағдарыс жағдайында екенін, көбінесе күйзелістің «Нәтижелер дағдарысы» мен «өтемпаздық дағдарысы» сатыларында  түсіне бастайды.

      Дағдарыстық процесті түрлі сатыларға бөлудің  қажеттілігі ең алдымен, дағдарысқа ықпал ету және дағдарысты болдырмаумен одан өті бойынша шараларды қолданудың  кезі мен  уақытын анықтау мен  байланысты.

       Крисиек бйынша дағдарыстың процестің сатыларын  дағдарыстан өтупотенцияның, мүмкіндігі және оны ертерек анықтау тұрғысынан сипаттайды. (3.1.2.)

        
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

      3.1.2. сурет. Дағдарыстық  процестің сатылары.

      Кристек бойынша дағдарыстық процестің  сатыларын келесідей түрде сипаттауға болады:

  1. Саты: потенциялды дағдарыс. Мұндай дағдарыс-  тізбекті процес секілді өзін мүмкінді, потенциялды фазада тауып,  ол кәсіпорынның нақты дағдарысы ретінде айқындалмайды. Дағдарыстың айқын сипаттарының жоқтығынанкәсіпорының мұндайжағдайы квазинормалды деп силпатталады,яғни әдетте кәсіпорын басталғанын көрсететін уақытынан сипатталады.
  2. Саты: латехтті/ көрінбейтін дағдарыс. Дағдарыстық бұл фазасы енді басталып келе жатқан дағдарыстың асқынуы бойынша ықтималдықтың үлкен шамасымен  сипатталады. Мұндай дағдарыс сатысында кәсіпорын оны стандартты инструменттер көмегімен ықпал етуі қолдану арқылы дағдарыстың осы сатысына белсенді әсер ету алдын – ала айқындау шараларын жүзеге асыру көмегімен болады. Жалпы дағдарыстың осы кезеңінде оны жойюдың потенциясы толығымен пайдаланбайды. Бұл әсерде ең негізгісі ертерек айқындау жүйесіне сүйену керек.
  3. Саты:өткір өтуге болатын дағдарыс. Бұл сатыда кәсіпорын дағдарыстың негативті әсер етулерін сезе бастайды. Сонымен бірге  бұл  сатыда кәсіпорынға бағытталған деструктивті ықпал етудің интенсивтілігі үшееді. Ол болса уақыттың тапшылығына, қысымына, тезділігіне/ шешім қабылдаудың тезділігіне алып келеді. Дағдарыстың бұл кезеңінде одан ары пробле малары (дағдарыстан өту факторлары) шешудің әрекет етуші жолдарын табуға талаптар уақыттың тығыздығына байланысты жоғарлайды. Сондай-ақ бұл кезең барлық үлкен күштерді жұмылдыру арқылы дағдарыстан шығу бойынша шаралар мен қолда бар резервтердің таусылуымен сипатталады. Бұл жағдайда жалпы өткір  дағдарыстан шығудың  мүмкіндігі жоғары болады. Тағы да дағдарыстан өтуге талаптар шегіне дейін жоғарлап, аз уақыт аралығында ситуацианы жақсарту үшін  шаралар өзінің нақты қабілеттілігі мен әрекеттілігін көрсету қажет.
  4. Саты: өткір өтуге болмайтын дағдарыс. Егер дағдарыс локализациялау жүзеге аспаса, онда кәсіпорын жоюменаяқталатын дағдарыстың процестің соңғы соңғы сатысына көшеді. Бұл сатыдадағдарыстан өту үшін  кәсіпорынға қойылатын талаптар оның потенциялынан әлдеқайда жоғары болады.  Бұл жағдайда кәсіпорынның дағдарыстан шығуы  мүмкін емес болады. өйткені осы кезеңде  нақты әрекеттер болмайды немесе олар потенциалдың төмендігіне байланысты тиімсіз болады және уақыттың күшті қысымымен кәсіпорынға қарсы де структивті ықпал етілердің интенсивтілігі күшееді.

Информация о работе Қазақстан экономикасындағы шағын және орта бизнестің рөлі