Өнімнің бәсекеқабілеттілігін қамтамасыз ету

Өндіріске  инновациялық  және ғылыми-техникалық жетістіктерді  енгізу, алдыңғы қатарлы озық технологияларды  пайдалану тек өнімнің сапалық  қасиеттерінің жақсаруына ғана емес, шикізат пен материалдарды үнемді пайдалануға, сонымен қатар, оның баға бәсекесі жағдайындағы өтімділігін  арттыруға  да  серпін  береді.

Бүгінгі жағдайда, өңдеуші  өнеркәсіптердің, соның ішінде нан  өнімі кәсіпорындарының  инвесторлар  үшін тартымдылығы төмен екендігін  ескере отырып, бұл кемшілікті жою  мақсатында сол кәсіпорындардың     өздері нақты ұсыныстарды алға тартуы тиіс. өйткені, ғылыми-       техникалық жетістіктерді өндіріске  тарту ірі көлемдегі қаржының    көмегінсіз жүзеге асуы мүмкін емес.

 

 

 

              Бәсекеге қабілеттілікті қалыптастыру тетіктері

Өнімнің тартымдылығын  арттыру - өнімнің сапалық және  бағалық тиімділіктерін жарнамалау; - кәсіпорынның сауда белгісін  нығайту және танымалдылығын  кеңейту; - өнімнің сыртқы келбеті  мен жағымдылық қасиет-терін арттыру; -маркетинг жүйенің стратегиясы,  тактикасын дайындау

 

Өнімнің сапасын  арттыру - халықаралық сапа стандарттарын  енгізу; - өнімнің органолептикалық  қасиеттерін жақсарту; - ғылыми-техникалық және  инновациялық жетістіктерді енгізу; - өндірісті диверсификациялау; - өнімді дифференциациялау; - еңбек күшінің ықпалы

Баға саясатын реттеу - нарықта баға стратегиясын  айқындау; - өнімнің өзіндік құнын  төмендету мүмкіндіктерін іздестіру; - бағаны қалыптастыру  әдістерін анықтау; - нарықтық бәсеке жағдай-ында  байланысты өнімнің бағасын белгілеу.

Өндірісті мемлекеттік  қолдау - БСҰ кіру қарсаңында  өндірушілерді заңдылық тұрғыдан  қорғау; - инвестициялық саясат  ұстану; - экономикалық қолдау  шараларын енгізу; - өзара байланысты салаларды  кешенді дамыту; -бәсекелік ортаны дамыту.

 

 

Бәсекеге қабілеттілікті арттыру  бойынша нақты ұсыныстар беру  және оларды шешу жолдарын анықтау

Сурет 4. Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары

 

 

Мұндай ұсыныстардың қатарына төмендегілерді  жатқызуға  болады:

• қосылған құн тізбегі бойынша өнім шығаруды дамыту жолдарын айқындау. Яғни, өнімнің шикізат түрінен дайын өнімге айналуына  дейінгі  өндірістік   процесті   ұйымдастыруды   қамтамасыз ету;
• нан өнімдері тамақ өнімдерінің басқа да түрлері сияқты белгілі бір мөлшерде құнарлылық, энергетикалық құндылылық көрсеткіштеріне, пайдалану  уақытына  сай  жарамдылық,  сақталу мерзімі, дәмдік сипаттарына тәуелді. Осыған орай, дамыған елдерде қолданылып жүрген, өнімнің осы қасиеттерін жетілдіруге немесе жақсартуға мүикіндік беретін, инновациялық сипаттағы технологияларды пайдалану жолдарын       қарастыру.

Инновациялық процестерді  жетілдірудің жолы ретінде аймақтық ғылыми-өндірістік жүйені құруды ұсынуға  болады. Бұл жүйе белгілі бір өңірдің  (мәселен,  Алматы облысының) нан  өндіретін  кәсіпорындары      мен осы салаға қатысы бар ғылыми зерттеу мекемелері кіреді. Бұл мекемелердің өзара тығыз жұмысы әлемдік нан  өндірісінің техникалық мүмкіндіктерін, өнімдерінің дайындалу ерекшеліктерін зерттеуге, жаңа жетістіктерді айқындауға және мүмкіндігінше сол пайымдаулардың нәтижелерін өндіріске енгізуге ықпал етеді. Аталған жағдай саланың  өндірістік, экономикалық және ғылыми- техникалық мүмкіндіктерін пайдалана  отырып, бәсекеге қабілетті өнім шығаруға итермелейді. Нан өндіруші  кәсіпорындардың  қолдауымен  ғылыми  мекемелер  өз зерттеулерін жүргізе отырып, маңызды  ұсыныстарын тәжірибе жүзінде іске асыруға мүмкіндік алады.

Сонымен, нан өнімдерінің  сапасын арттыру осы сала өндірісінің  даму тұрақтылығы мен әлемдік  нарыққа шығу мүмкіндігінің кепілі болатынын ескере отырып, бұл бағытта  келесі нақты қадамдар шешімін табуы  тиіс деп санаймын:

• Отандық тауар өндірушілер өнімнің сапасын халықаралық стандарттарға сәйкестендіру;
• Сыртқы нарыққа отандық тауарларды шығару және                  олардың бәсекеге  қабілеттілігін  қалыптастыру  мақсатында  мемлекеттік сапа жүйесін жетілдіру. Бұл жағдайда, Жапония және Еуропа мемлекеттерінің  осы  салаға  қатысты  тәжірибелерін  негізге   алу;
• Тамақ өнімдерінің адам өміріне қауіпсіздігін, оның сапалық талаптарын ғылыми тұрғыдан негіздеу;
• Нан саласына қатысты өндірістік және ғылыми-зерттеу мекемелерінің ортақ жүйесін құру;
• Құрамында витаминдері, майлы қышқылдары, минералдық заттары бар өнімдер шығаратын технология дайындау;
• Отандық қалыптасқан дәстүр бойынша халықтың тұтыну  ерекшеліктеріне сай таза өнімдер шығару үрдісін ұстану;
• өнімнің биологиялық құрамын табиғи түрінде сақтау үшін ғылыми негізделген жолдары мен әдістерін іздестіру;
• өнімнің органолептикалық қасиеттерін жақсарту мақсатында қажетті табиғи қоспаларды пайдалану;
• өнімнің сапасын көтеруде және адам өміріне қауіпсіздігін қалыптастыруда стандарттау мен сертификаттау талаптарын жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау;
• өнімді дайындау мен өңдеуде отандық және шетелдік жаңа, озат техника мен технологияларды пайдалану;
• тұтынушылардың әртүрлі деңгейлеріне  сай өнімнің жаңа түрлерін шығару арқылы ассортиментті кеңейту;
• инновациялық озық үлгідегі құрал-жабдықтар мен қондырғыларды енгізуге қажетті қаржыларды тарту жолдарын іздестіру және белсенділік таныту.

 

 

 

 

Кәсіпорындағы өнімнің сапасын басқару.

«Сапа түсінігі ИСО 8402-94 стандары бойынша («бекітілген және қарастырылатын тұтынушылық мүмкіндіктерді орындауға  бағытталған бұйым немее қызметінің ерекшеліктері мен сипатамаларының  жиынтығы» деп анықталады. Сапа техникасының көмегімен тиісті ойлау үлгісінің  негізінде қалыптасады. Осы тұрғадағы  тәсілдеме сапаны түсінуден жалпы  сапаны басқару танымына алып келеді. «Сапа» ұғымының басқа қалыптасқан  түсініңгі әр түрлі пікірлердің  негізінде қалыптасқан және олардың  көмегімен, осы түсініктің жан –  жақтылығын ашып көрсетуге мүмкіндік  береді.

1. Өнімнің өзіндік ерекшеліктерін объективті бағалау тұрғысынан мапа нақты өлшеуі мүмкін. Сападағы айырмашылық өнімнің анықталған сипаттамаларының көмегімен мөлшерлік түрде көрсетідуі керек.
2. Өндірістік процесс тұрғысында сапа үшін басты нәрсе технологиялық ерекшеліктерді сақтау, сақтамаған жағдайда, кездесетін ауытқулар өнім сапасын төмендетеді.
3. Баға мен пайдалылық қатынасының тұрғысында сапа шығындары баға арқылы анықталады. Сапалы өнім белгілі бір қызметте ақылға қонатын бағаменен, сонымен бірге ақылға қонымды айырықшалыққа сәйкес шығындарымен жүзеге асырады.

«Сапа» түсінігі екі деңгейлік  деп қарастыруға болады. Бірінші  деңгейдегі сапа – зерттеу, талдау және өндіру сатыларында қалыптасатын техникалық сапа. Бұл сатыдағы сапаны басқарудың құрамында өнімге қойылатын  сапалық және сандық талаптардың  қажетті минимумы болуы тиіс. Екінші деңгейдегі сапа сауда – сату алдындағы  және кейінгі қызмет көрсету сатыларында  қалыптасатын коммуникативтік сапа.

Өнімнің ерекшеліктері сапалы және санды түрде сипатталуы мүмкін. Өнімнің сапасын құрайтын бір  немесе бірнеше ерекшеліктерінің санндық  сипаттамасы, өнім сапасының көрсеткіші деп аталады. Өнім сапасын, оның белгіленген, өзіне көрсеткіштер жиынтығымен бағалауға болады.

Өнімнің сапасын басқару  -  бұл белгілеу, камтамасыз ету  және сапаның қажетті деңгейін қолдау мақсатындағы құру және пайдалану немесе өнімді тұтыну кетіндегі жүргізілетін іс-әрекет.

Кез келген өндірістік процесті басқару айналмалы кезең болып  табылады: жоспарлау (Р), жүзеге асыру (Д), бақылау (С). Басқарушылық әсер ету (А). Сапаны басқару процесін осы сатыларды  өту кезегі ретіндк көрсетуге  де болады. РДСА циклі өндірісінің  сапа деңгейін әр уақытта бақылап  және жоғарлатуды қамтамасыз етеді. Басқаруды кешенді жеті іс – шаралардың негізінде ұйымдастыру керек:

1. Проблеманы сәйкестендіру.
2. Шамаларды  жинау және талдау.
3. Себептерді талдау.
4. Проблемаларды шешуді жоспарлау мен жүзеге асыру.
5. Нәтижелерді талдау.
6. Стандарттау.
7. Қорытындыларды жасап, келесі проблемаларға өту.

Соңғы кездерге дейін кәсіпорындарда сапа проблемасын шешу кезінде нарықтылық қажеттілік есепке алынбай өнім сапасы техникалың деңгейге бағытталды. Сапаны басқару мәселелерімен техникалық бақылау және сапаны талдау бөлімдері  айналысты. Олардың функцияларына  бұйымдар параметрлерін (белгілер) тексеру, өндірістік процестердің әрбір операцияларында  қолданылатын шикізаттар, материалдар, жабдықтардың дәлдік жұмыстары, өнімде табылған кемістіктер, оларды талдау және обоптерін белгілеу кіреді.

Өнімнің сапасын басқаруды  жетілдіруде отандың өндірушілердің алдына қойылатын негізгі проблемалар, олар:

• өнімнің сапалылығын басқару жүйесіне маркетинг қызметі механизмін қосу;
• тұтынушыға және барлық өндірістік қызметтерде сапаны басқару жүйесін қалай бағыттау;
• өнімнің өмірлік кезеңінің барлық белестеріндегі сапаны басқару жүйесіндегі механизм әсерлерді күшейту.

Сапаны басқару жүйесін  енгізу кәсіпорында мынадай міндеттерді  шешуге мүмкіндік береді:

• жоғары сапалы өнімнің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
• өнім көлемін ұлғайту және оны сататын нарықты (рынокты) табу;
• жоғары бағада сататын өнімді көбейту мүмкінділігін қарастыру;
• өнімнің бәсекеге жарамдылығы және қаржы жағдайының тұрақтылығы жөніндегі проблемаларды шешу.

Өнімнің сапасын басқару  жүйелі түрде жүзеге асырылуы керек, атап айтқанда, кәсіпорында сапаны басқару үшін қажетті жауапкершілікті, процедура мен ресурстарлды нақты  бөліп беріп отыратын ұйымдық  құрылым түрінде алынған сапасын  басқару жүйесі жұмыс істеуі тиіс.

Сапа жүйесі – өнім спапасын жалпы басқаруға керекті ұйымдық  құрылымның, әдістемелердің, процестер  мен ресурстардың жиынтығы.

Сапа жүйесін кәсіпорынның нақты ісін есепке алу арқылы қалыптастырады, дегенмен кез келген жағдайда ол сапа тұзағының барлық сатыларын қамтуы тиіс:

• Маркетинг, нарықты іздеу және зерттеу.
• Өнімге қойылатын техникалық талаптарды жобалау және зерттеу.
• Материалды-техникалық қамсыздандыру.
• Өндірістік процестерді дайындау және зерттеу.
• Өндіріс.
• Бақылау және сақтау.
• Өнімді орау және сақтау.
• Өнімді өткізу және бөлу.
• Монтаждау және пайдалану.
• Қызмет көрсетудегі техникалық көмек.

Сапа бойынша ауытқуларды  ақаулаған өнімді алып тастау және берілген сапа деңгейіндегі өнімді шығаруды анықтау үшін сапаны бақылау жүзеге асырылады. Бақылау – берілеген көрсеткіштерге сәйкестігін анықтау және алынған нәтижелердің қойылатын талаптарға сай болуын, бұйым немесе қызметтің бір немесе бірнеше сипаттамаларын өлшеу экспертиза жасау немесе бағалау жасау бойынша жүргізілетін шаралар.

Өндірістік процесс бойынша  бақылау кірістік (тапсырыс берушінің  дайындау, жөндеу, пайдалануы кезінде  қолдануына арналған тұтынушы тапсырыс берушіге түскен жабдықтаушы өнімнің  бақылау), операциялық (анықталған операцияларды  орындау және бітіру кезіндегі өнімді бақылау) және қабылдау (нәтижесі бойынша  процесті реттеу жүзеге асырылатын дайын  өнімді кешенді бақылау) болып бөлінеді.

Сертификаттау өнімнің стандарттарға  сай емесе анықталған сәйкес екендігін  тұтынушыға дәлелдейтін кепілдеме  болып табылады. Сертификаттау жүйесі мемлекеттің деңгейінде құрылады және әр елде өз ерекшеліктері болуы мүмкін. Қазақстан Республикамыздағы сертификаттаудың құқықтық негізін «Өнім мен қызметті сертификаттау» туралы заң құрайды. Сертификаттаудың мақстаттары ретінде  келесілерді атауға болады:

• Тұтынушының өнімдеріне, денсаулығына, қоршаған ортаға қауіпті және қауіпті болуы мүмкін өнімді, оның ішінде импортты өнімді сатып алудан қорғау;
• Өнімнің бәсекелестік мүмкіндігін жоғарлату және экспортқа қолдау жасау.

Сертификаттау жүйесінің  құрылымына кіретіндер:

1. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік стандарты;
2. Біртекті өнімді сертификаттайтын органдар;
3. Сынақ жүргізуші зертханалар.

Кәсіпорындарының  бәсекеқабілеттілігінің факторлары.

2010 жылғы 29 – шы қаңтарда  Қазақстан Республикасының Президенті  Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа он жылдық  – жаңа экономикалық өрлеу  – Қазақсатанның жаңа мүмкіндіктері»  атты Қазақстан халқына жолдауында: «Қазірдің өзінде біздің кәсіпкерлерге  жаңа мүмкіндіктердің пайда болуын  дұрыс бағалау, жаңа рыноктарға  шығу жөніндегі тиімді стратегияларды  әзірлеумен байыпты айналысу, бәсекелестік  артықшылықтарды өсіре түсу маңызды.  Әрине, айтылып жүргеніндей, “бәсеке  жоқ жерде ұйқың жақсы, бірақ  та өмірің нашар”. Ал қазақстандықтар  жақсырақ өмір сүрмек және  өз жоспарларын жүзеге асыруға  кедергі келтіретіндерге жол  бермеу ниетінде», - деп атап көрсетті