Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу есебі

      126 «Аяқталмаған құрылыс» шоты өздерінің  күрделі құрылыстары үшін жабдықтаушылар  мен мердігерлер орындаған   жұмыстардың және қызметтердің  құнына: негізгі табындарды қалыптастыру үшін, сатып алған жас малдар мен ірі малдардың құнына;

      301 «Алынуға тиісті қарыздар» шоты  сатып алушы тікелей жеткізген тауарлар құнына ; баспа-бас операциялар тәртібінде есепке алынған қарыздар құнына;

      334 «Дебиторлық басқа да қарыздар»   шоты жабдықтаушыларға және мердігерлерге қойылған талаптарының сомасына;

      351 «ТМҚ-мен жабдықтау үшін берілген  аванстар» шоты, 352 «Орындалатын  жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер  үшін берілген аванстар» шоты- бұрын төленген аванстардың есепке  қосылған сомасына;

      811 «Тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сату бойынша шығындары»; 821 «Жалпы және әкімшілік шығындары»; 901,921,931,934,936,941,944,948;951 «Материалдар» және басқа да шоттары бойынша кәсіпорынның қабылдаған жұмыстары мен қызметтерінің сомасына.

      Мына  төмендегі шоттардың кредитінен 671-шотының дебетіне жазылған жазулар 301 «Алынуға тиісті шоттар», 351 «Тауарлы материалдық запастары үшін берілген аванстар» 422 «Аккредитивтегі ақша қаражаттары» 423 «Банктердегі арнайы шоттардағы қолма-қол ақша», 431 «Ел ішіндегі валюта шотындағы қолма-қол ақша», 432 «Шетелдердегі валюта шотындағы қолма-қол ақша» 451 «Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма-қол ақша»  шоттары бойынша жабдықтаушылар мен мердігерлердің шоттарының тиісті шоттарынан төленетін ін көрсетеді.

      Жабдықтаушылар мен есеп айырысулар есебі жөніндегі журналда ай аяғында 671- шоты бойынша талданған қалдықтар көрсетіледі. Талдама есептің құрылымы негізінен жабдықтаушылар мен мердігерлермен  есеп айырысулар жөнінднгі қалдықтар туралы мағлұмат алуды қамтамасыз ету үшін және есеп айырысу ын жедел бақылау үшін мына төмендегі топтардан қалыптасады, атап айтсақ: төлеу мерзімі келмеген есеп айырысулар жөніндегі жабдықтаушылардың құжаттарынан; фактураланбаған қалған жабдықтардан; мерзімінде төленбеген есеп айырысу құжаттары бойынша жабдықташылардан.

      Талдамалық  деректер бойынша берешекткрді анықтама түрінде көрсетеді: төлем мерзімі  келмеген, төлеу мерзімі өткен  вексельдер бойынша, жолдағы материалдар (соның ішінде жүк айналымының  нормативтен тыс мерзімі)

            Жабдықтаушылар мен мердігерлер бұл ұйымдар кәсіпорынларға ТМҚ-ды әкеледі және жұмысшылар мен қызметтерді жүзеге асырады. Жабдықтаушылар кәсіпорынға шикізат, әр түрлі материалдарды, тауарларды, негізгі құралдарды және материалды емес активтерді сатады. Мердігерлер әр түрлі жұмыстарды көрсетеді. Кәсіпорындар мердігерлермен және жабдықтаушылармен келісім шартқа отырады. ТМҚ- ды әкелген соң және жұмыстарды қабылдағаннан кейін кәсіпорын олармен есеп айырысады.

      Кәсіпорын жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу есебін 671 «Берушілер мен мердігерлерге берілетін қысқа мерзімді берешек» шотын пайдаланады. Бұл синтетикалық пассивті шот. 

      1 схема «Жабдықтаушылармен және  мердігерлермен есеп айырысу»  шотының схемасы.

      Дт                                                   671                                                      Кт

 

      1 кесте «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысуының» басқа да шоттармен есеп айырысуы.

 

1 кестенің  аяғы

 

        Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысудың аналитикалық есебі №6 журнал ордерінде жүргізіледі.Журнал ордерінің 3 бөлімі бар.

• Ай басындағы бірінші бөлімде жабдықтаушылардың атауы және бастапқы сальдо жазылады.
• Келіп түскен шот фактуралардың номерін және сомасын жазады. Бұл бөлімде бухгалтерлік шоттың корреспонденциясын жазады.
• Шот фактураның  төленгенін көрсетеді. Ай соңында журнал ордері бойынша қортындысын есептейді. Кредиттік айналым Бас кітапқа көшіріледі.

 
 

      1.3 Берілген аванстар бойынша есеп айырысудың есебі

                                                                        

      Берілген аванстар бойынша есеп айырысудың есебі 35 «Берілген аванстар» бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Бұл бөлімшенің екі шоты бар – 351 «Тауарлы-материалдықь құндылықтармен жабдықтау үшін берілген аванстар» және 352 «Орындалатын жұмыстармен көрсетілген қызметтер үшін берілген аванстар».

      Аванс берілген жағдайда 35- бөлімшенің шоттары  дебеттеледі және 441 «Есеп айырысу  шотындағы қолма-қол ақша», және т.б. шоттары кредиттеледі, сондай-ақ шетелдік валютада берілген аванс бойынша  бағамдық  оң айырмасының сомасына 725 шоты корреспонденцияланады. Тиесілі шоттардың (351,352)  кредиті бойынша және 671 шоттың дебеті бойынша жабдықтаушылардың біткен жұмыстарын төлеуі кезінде, берілген аванс сомалары ескеріледі, сондай-ақ шетелдік валютада берілген авнс бойынша бағамдық теріс айырмасының сомасына 844 шоты корреспонденцияланады.

      Берілген  аванстың (талдамалық) есебі басқалай кредиторлық және дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысудың аналитикалық тізімдемесінде 351 және 352 шоттары бойынша  бөлек жүргізіледі. 
 
 
 
 
 

2 САЛЫҚ ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ 

      2.1 Қосылған құн салығы бойынша есепке қою 

              ҚҚС бойынша есепке қойылатын талаптар.

• Қорытынды бойынша тауарларды өткізу бойынша айналымның мөлшері осы баптың 3-тармағында белгіленген өткізу бойынша ең төменгі айналымнан асатын болса, тұлғалар кез келген кезең аяқталған күннен бастап күнтізбелік он бес күннен кешіктірілмей ҚҚС бойынша есепке қою туралы салық органына өтініш беруге міндетті.
• Өткізу бойынша айналымды анықтау кезінде салықтан босатылатын өткізу бойынша айналым, сондай-ақ жеке тұлғаның жеке мүлкін өткізу бойынша айналым, егер ондай мүлік кәсіпкерлік қызмет мақсатында пайдаланылмаса , есепке алынбайда.
• Заңды тұлғаның құрылымдық мөлшерлері болған жағдайда өткізу бойынша айналым көлемі осы тұлғаның барлық құрылымдық бөлімшелерінің өткізу бойынша айналымдары ескеріле отырып айқындалады.
• Өткізу бойынша айналымның ең төмен деңгейі осы баптың бірінші тармағында көрсетілген кезнңнің соңғы айына белгіленген АЕК-тің 15000 еселенген шамасын құрайды.
• Осы баптың 1-ші тармағына сәйкес ҚҚС бойынша есепке қойылуға жатпайтын, бірақ ҚҚС-ғын салуға жататын тауарларды өткізуді жүзеге асыратын немесе жүзеге асыруды жоспарлаған тұлға ҚҚС бойынша есепке қою туралы өтінішті салық органына ерікті түрде бере алады.
• ҚҚС салығы бойынша ол есепке қою туралы өтініш берген айдан кейінгі айдың алғашқы күнінен бастап ҚҚС салығын төлеушіге айналады.
• Жеке кәсіпкер он жұмыс күнінен кешіктірмей ҚҚС бойынша есепке қою туралы салық органына  өтініш берген жағдайда, жеке еәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін осы тұлға жеке кәсіпкерлер ретінде мемлекеттік тіркелген күннен бастап ҚҚС төлеушіге айналады.
• Мемлекеттік мекемелерді сондай-ақ ҚР-ғы қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместі қоспағанда, заңды тұлға ол мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күннен кешіктірмей салық органына ҚҚС бойынша есепке қою туралы өтініш берген жағдайда осы тұлғалар өздері салық төлеуші ретінде мемлекеттік тіркелген күннен бастап ҚҚС төлеушілерге айналады.
• ҚҚС төлеуші заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшелері ҚҚС бойынша есепке қою туралы өтініші берілген айдан кейінгі айдың 1-ші күні ҚҚС-ын төлешілерге айналады.

 
 

      Қосылған  құн салығы бойынша  есепке қойылатын  орын 

      

• Егер осы  бапта өзгеше көзделмесе, ҚҚС бойынша  есепке қою салық төлеуші ретінде мемлекеттік тіркеу орны бойынша жүзеге асырылады.
• Заңды тұлға арнайы экономикалық аймақтың аумағында объектілер салу жөніндегі қызметті жүзеге асырған жағдайда, ондай заңды тұлғаны не оның құрылымдық бөлімшесін ҚҚС бойынша есепке қоюды арнайы экономикалық  аймақ аумағындағы салық органы жүзеге асырады.
• Егер заңды тұлға өзін ҚҚС бойынша есепке қою туралы өтініш бермесе, оның арнайы экономикалық аймақтың аумағына объектілер салу жөніндегі қызметті жүзегше асыратын құрылымдық бөлімшесі аталған заңды тұлғаның  өтінішсіз ҚҚС-ын дербес төлеуші деп қарастырылады.

 

      Қосылған  құн салығы бойынша  есепке қою туралы куәлік 

      

• ҚҚС бойынша  есепке қойған кезде салық органы тұлғаға оның ҚҚС төлеуші ретінде  есепке қойылғаны туралы куәлік беруге міндетті, онда  

 

        Қосылған құн салығы бойынша есептен шығару 

      

• Егер ҚҚС  төлеушінің соңғы 12 айлық кезеңіндегі  салық салынатын айналым мөлшерінен аспаса, ол тіркелген жеріндегі салық  органына өзін ҚҚС бойынша есептен  шығару туралы өтініш беруге құқылы.
• ҚҚС төлеуші мұндай құқықты өзін ҚҚС бойынша есепке қойған кеезден бастап, кем дегенде екі жыл өткеннен кейін пайдалана алады.
• Егер ҚҚС төлеуші болып табылатын тұлға салық салынатын айналымдарға байланысты қызметін тоқтатқан жағдайда, мұндай тұлға қызметі тоқтатылған салық кезеңінен кейінгі алты айдың аяқталуынан кешіктірілмей, өзін ҚҚС бойынша есептен шығару туралы өтініш беруге міндетті.
• Салық органы ҚҚС төлеуші болып табылатын және салық есептілігін беру мерзімінен кейін алты ай кезең ішінде оны бермеген тұлғаны тапқан жағдайда, салық органы ҚҚС бойынша есептен шығаруды ҚҚС-ғын төлеушіні хабардар етпестен, уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен жүргізіледі.
• ҚҚС төлеуші болып табылатын заңды тұлға таратылған жағдайда, мұндай тұлға салық төлеушілердің мемлекеттік тізімінен алып тасталған күннен бастап ҚҚС бойынша есептен шығарылуға тиіс.

 

      Қосылған  құн салығынан  босатылған және айналымдар импорт