Развитие кредитной системы РК

Қазақстандық  сарапшылардың пікірінше, біздің коммерциялық банктерге шетелдік инвесторлар  көз тігуде. Егер біз ашық экономика  бағытын ұстансақ, ең алдыңғы қатарлы  елдің қатарынан сап түзеуге  талпынсақ, бұл, әрине, заңдылық. Бірақ  қазақстандық коммерциялық банктердің дербестігіне үлкен сын. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, Шығыс Еуропа елдерінің  банк жүйесінде шет ел капиталының  үлесі 60%-90% дейін барады екен.

Қазақстанның  банк секторын реттеуді халықаралық  стандарттарға жақындату мақсатында Қазақстанның банк жүйесін «Капиталды жəне капитал стандарттарын есептеудің халықаралық конвергенциясы» (International Convergence of Capital Measurement аnd Capital Standards) (Базель II) Банктік қадағалау жөніндегі  Базель комитетінің капиталдың барабарлығы  келісіміне өтуді жүзеге асыру жөніндегі  жұмыс атқарылды. Еліміздің банк секторын тұрақтандыру шарасы аясында  мемлекеттің республикамыздағы  ең ірі 4 банктің капиталын ұлғайтуға  қажетті қаражат мөлшері анықталды. Бұл туралы Үкімет отырысында «Самұрық-Қазына»  әл-ауқат қорының басқарма төрағасы Қайрат Келімбетов мәлім етті. Мемлекет басшысының, Премьер-Министрдің тапсырмаларына сәйкес «Самұрық-Қазына» қоры «Қазкоммерцбанк», «Халық банкі», «Альянс банк» және «ТұранӘлемБанкімен» келіссөздер  жүргізді. Осы 4 банктің менеджментімен тиісті уағдаластыққа қол жеткізілді. Өзара түсіністік туралы меморандум дайындалды. Бұл құжатқа банктер  тарапынан қол қойылды. Банктермен келіссөздердің негізгі шарты мынадай: қарапайым және артықшылықты акцияларды сатып алу және субординарлық заемдарды ұсыну арқылы капиталды қаржыландыру сомасы анықталды. Оған сәйкес мемлекет тарапынан банктердің капиталын қаржыландыру көлемі «Халық банкі» бойынша - 500 млн. доллардан, «Альянс банк» бойынша - 370 млн. доллардан, «Қазкоммерцбанк» бойынша - 300 млн. доллардан кем емес, ал «ТұранӘлемБанкі» бойынша - 2,3 млрд. доллар қаржыны құрайды. 4 банктің ірі акционерлерімен, менеджментімен барынша егжей-тегжейлі келісімге қол қою бұл бағыттың келесі кезеңі болып табылады. Онда мемлекеттің банктердің капиталына кіруі мен шығуы, экономиканы қолдау аясындағы бірлескен ынтымақтастықтың әлеуетті бағыты, «Самұрық-Қазына» қорымен банктердің өзара қарым-қатынасы туралы түбегейлі мәселелер реттелмек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

           Несие жүйесінің маңызы өте  зор. Әл елдің экономикалық  ерекшеліктеріне байланысты өзіндік  несие жүйесі болады. Нарықтық  қатынастар заманында несие жүйесіне  үлкен мән беріледі. Себебі несие  жүйесінің дамуы көптеген әлеуметтік  және экономикалық мәселелерді  шешуге жол ашады. Несие жүйесінің  дамуы банк жүйесінің дамуымен  тығыз байланысты. Біздің елімізде  соңғы жылдары банк секторының  да, несие жүйесінің де даму  үрдісі байқалады. Несиенің қолжетімді  болуы халықтың қолындағы ақшасының  көбеюіне әкелді. Бұл өз кезегінде  инфляция деңгейінің шарықтауының  негізгі себепшісі болды. Әлемдік  қаржылық кризис дамыған елдердің  банк секторына көп әсер етті. Ірі халықаралық банктердің акцияларының  құнының түсуі, банктердің жабылып  қалуы немесе бірігуі, пайыздық  ставкалардың жоғарылауынан дағдарыстың  алғашқы белгілері көріне бастады.  Мамандардың айтуынша қазақстандық  несие жүйесінің әлемдік дағдарыстан  зардап шекпейді. Қазақстанның несие  жүйесінің дағдарысқа төтеп бере  алу қабілетінің болуының өзі  көп нәрсені айқындап береді.

           Несие жүйесінің негізгі буыны  – банктер. Себебі масштабы  және маңызы жөнінен несие  қатынастарының басым көпшілігі  банктер арқылы өтеді. Курстық  жұмыста несие жүйесіне түсінік  беріліп, оның экономикалық мәні  айқындалған. Сонымен қатар Қазақстан  Республикасында несие жүйесінің  қалыптасуы мен дамуына талдау  жасалған. Несие жүйесінің даму  бағыттары мен өз шешімін таба  қоймаған мәселелері сөз болады. Курстық жұмыста теориялық материалдармен  қатар соңғы жылдардың  статистикалық  мәліметтері көрсетілген. Екінші  деңгейлі банктердің несиелік  портфеліне талдау жасалынған. Мысал  ретінде «ТұранӘлемБанкі» алынған.

          ҚР несиелік мекемелерді дамыту  мақсатында келесідей мақсаттары  мен міндеттері айқындалып отыр:

• халықтың банк өнімдеріне қатынауын кеңейту жəне қаржы қызметтерін тұтынушыларды қорғау деңгейін арттыру;
• халықтың банк секторына сенімділігін арттыру мақсатында отандық екінші деңгейдегі банктер қызметінің айқындық деңгейін арттыру;
• бəсекелестікті дамыту жəне шетелдік банктердің отандық қаржы нарығына қатынауын ырықтандыру;

          үздік халықаралық практика негізінде  банктік қадағалауды жетілдіру    

          жəне елдің банк секторының  сыртқы қарыз алуын басқару  тиімділігін  

          арттыру.

          Бәсекеге қабілетті дамыған елу  елдің қатарынан көрінуді мақсат  еткен еліміз үшін алдағы уақытта  несие жүйесін дамытудың маңызы  өте зор. Банктердің бәсекеге  қабілетті болуы жалпы қаржы  нарығының дамуына көп жағдайлар  жасайтыны анық. Несие жүйесінің  дамуы өндіріс саласын, шағын  және орта кәсіпкерлікті дамытуға  да мол мүмкіндіктер сыйлайды. Осы тұста шағын кәсіпкерлікті  несиелеу үшін микрокредиттік  банктік емес мекемелердің дамуына көп жағдай жасалынуы керек. Өзінің халыққа Жолдауында бұл мәселеге әлі көп көңіл бөлінетінін елбасы Н.Ә.Назарбаев та айтып кеткен.

            Курстық жұмыс Қазақстан Республикасында  несие жүйесінің қалыптасуы мен  дамуы тақырыбында жазылған. Курстық  жұмыс үш тараудан тұрады. Әрбір тарау екі бөлімнен құралған. I-тарауда несие жүйесінің экономикалық негіздері сөз болады. 1.1. бөлімде несие жүйесінің түсінігі мен ерекшеліктеріне тоқталсақ, 1.2. бөлімде несие жүйесінің дамуы мен қалыптасуы қарастырылған. II-тарауда Қазақстан Республикасының несие жүйесінің қалыптасуына талдау жасалынған. 2.1. бөлімде ҚР несие жүйесінің құрылымына талдау жасалынған. Сызба түрінде еліміздің несие жүйесінің құрамына банк жүйесі және парабанктік жүйе кіретіндігі көрсетілген. Сонымен қатар несие жүйесінің иерархиялық деңгейі де кесте түрінде берілген. 2.2. бөлімде несие жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде банк жүйесі қарастырылып, мысал ретінде еліміздің ірі банктерінің бірі Тұран Әлем Банкінің несиелік операцияларына талдау жасалынған. Еліміздің банк жүйесі дамуының бүгінгі таңдағы проблемасы – коммерциялық банктердің меншікті капиталының әлі де болса, жеткіліксіздігінен немесе коммерциялық банктердің капитализациялау дәрежесінің төмендігі.  III-тарау Қазақстандағы несие жүйесінің проблемалары және оны шешу жолдары. 3.1. бөлім Қазақстандағы несие жүйесінің негізгі проблемаларына арналады, ал 3.2. бөлімде ҚР несие жүйесін дамыту бағыттары туралы жазылған. Сонымен қатар курстық жұмыста Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2010-2011 жылдардағы статистикалық мәліметтері берілген.

Бәсекеге  қабілетті экономикасы дамыған  елу ел қатарынан көрінуді мақсат етіп отырған еліміз үшін несие жүйесінің  дамуының маңызы өте зор. Сондықтан  осы саланың дамуына көп көңіл  бөлінуі қажет. Алдағы уақытта несие  жүйесін дамытып, сонымен қоса басқа  да нарық салаларын дамыту мүмкіндігіне ие болатынымызға мол сеніммен қарайық.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

 

1. ҚР «ҚР-ғы Ұлттық банк туралы» заңы. 30.03.1995 ж.
2. ҚР «Банктер және банктік қызмет туралы» заңы.
3. Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә., Тұсаева Ә.Қ., Сатыбалдиева Ж.Ш.

     Қаржы, ақша айналысы және несие.  Алматы: «Экономика», 2008.

4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Алматы: «ИздатМаркет», 

     2004.

5. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Алматы:

     «Экономика», 2000.

6. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы: «Экономика», 2005.
7. Аубакиров Я. Экономикалық теория. Алматы, Экономика, 2000.
8. Әкімбеков. Экономикалық теория. Астана, 2002.
9. Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел

    жаңару  жолында. Алматы. 2008.

10. Досжанова Ш. «ҚР қаржы-несие жүйесінің дамуы». ХХІ ғасырдағы

          мемлекет және бизнес халықаралық  ғылыми-практикалық конференция  

     материалдары. Алматы. 2003.

11. Экономика негіздері №3. Оспанкулов Е. «Коммерциялық банктердегі      

     несиелік операциялардың  мәні мен жіктелуі» 2008.

12. Аль-Пари, № 3-4. Кошербаева А.Б. О конкурентоспособности экономики Казахстана. 2010.
13. Банки Казахстана  № 2. 2011.
14. Қаржы. Қаражат. № 14. Серікбаева Ж. «Экономиканы ақша-несиелілік

     реттеудің кейбір  аспектілері». 2009.

15. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің статистикалық бюллетені №09. 2008, қыркүйек.
16. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі.
17. www.expert.ru
18. www.nationalbank.kz
19. www.afn.kz