Кәсіпорын табыстылығын жоғарылату үшін қазіргі таңдағы бағдарлама құралдарын қолданудың перспективалары мен мүмкіндікте

Эмпирикалық зерттеулердің  нәтижелері

    1999-жылдың  шілдесінен қарашасына дейін  авторлар тұтыну тауарларын өндіруші  батыс-германдық өнеркәсіптің материалдарын  қолдана отырып, тауар маркасының  табыстылығына стратегиялық факторлардың  тікелей ықпалына эмпирикалық зерттеулерді жүргізді. Ол факторлар тобына төмендегі параметрлер енгізілген еді: дизайн, тауар имиджі, баға, сапа, қызмет көрсету және өткізу.

Кездейсоқ таңдау негізінде 150 кәсіпорында компьютерді  қолдана отырып, 55 жеке сұхбаттасу өткізілді. 164 стратегиялық шаруашылық сала қамтылған. Сұралған респонденттердің 87%-ы кәсіпорынның басқарушы буынына жатқызылған немесе маркетингіне өткізу бөлімдерінің жетекшілері функ-цияларын атқарған. Стратегиялық салалық облыстар екі топқа бөлінген. Біреуі күшті бәсекелеске қатысты көрсетілген параметрлер бойынша артықшылықтармен, ал екіншісі - сәйкесінше кемшіліктермен сипатталды.

Сұралған кәсіпорын  жетекшілеріне параметрлердің қарастырылып отырған тобы бойынша кәсіпорынның салыстырмалы позициясын бағалау ұсынылды. Шешімдер үшін жауапты жетекшілер нарықты талдау нәтижелері бойынша ұсынып отырған тауарды тұтынушылардың қабылдауы жөнінде нақты ақпаратталған деген болжам болды. Сұрау мәліметтерін талдау мынаны көрсетті, яғни тауар имиджінен басқа параметрлердің барлығы шаруашылық қызметтің табысына едәуір ықпал етеді. «Тауар имиджінің факторына қатысты айтар болсақ, оның ықпалы тенденция түрінде және маңызды түрде болады. Көрсетілген барлық параметрлер кәсіпорынның табысына тікелей ықпал ететіндіктен, табыстың стратегиялық факторларын идентификациялау менеджменттің басты міндеті болып табылады.

    Жалпы  алғанда, кәсіпорындардың жетекшілері  былай деп есептейді, яғни тұтынушы  ең алдымен тауар сапасына, содан  соң өнімнің болуына, имиджі  мен бағасына көңіл аударады  екен. Дизайн мен қызмет көрсету азырақ мәнге ие екен. Бұл нәтижелер барлық салалар үшін жарамды, яғни олар таңдауда қамтылған тұтыну тауарларының барлық өзгерістері бойынша орташа мәліметтерге негізделеді.

    Сұрау  кезінде тауарлық талдау да  жүргізілген, бұл кезде барлық тауарлар екіге бөлінеді /8, б.62 /:

• бірінші категория - технологиялық күрделі (мысалы, автомобильдер және электр тауарлары),
• екінші категория - технологиялық қарапайым (мысалы, минералды су және сағыз).

    Көрсетілген  параметрлердің ықпалы тауар категориясына байланысты әр түрлі болып келеді. Егер технологиялық күрделі өнім маркасы үшін сапа, өткізу, дизайн, баға және қызмет көрсету деген факторлар үлкен мәнге ие, ал қарапайым тауарлар үшін ең алдымен өткізу (тауардың болуы) және баға маңызды. Қарапайым өніммен салыстырғанда күрделі тауарлар үшін ұсынысты дифференциациялау өте өзекті болып саналады. Бір жағынан сапа - дифференциациялау стратегиясы шеңберінде басты рөл атқарады. Шаруашылық қызметтің табысына сапаның ықпалы жанама түрде нарықтық үлестің үлғаюымен сипатталады, ол үлестің ұлғаюы өткізілетін өнім сапасының артуымен байланысқан. Екінші жағынан, кәсіпорын табысына өнім сапасының ықпалы міндетті түрде емес. Ол салыстырмалы болады, инновациялық және клиентке жақындық сияқты факторлар табыстың шешуші факторлары ретінде жиі-жиі идентификацияланып жүр. Сонымен бірге тұрақты нарықтық табыс үшін өнім сапасына күш - жігердің жұмылдырылуы жеткіліксіз және бұл параметрді сапаны басқарудың интеграцияланған жүйесіне енгізу керек. Саладағы айырмашылықтардың жоғалуы тенденциясын атап өту керек, ол көптеген нарықтарда тауарлардың өзара алмасуын арттырады. Мұндай жағдайда баға және өткізу факторлары үлкен мәнге ие болуда. Әрине қарапайым өнім тобындағы ұсыныс дифференциясын тиімді стратегиялық таңдау ретінде қарастыруға болады, кәсіпорындар аман қалу стратегиясы ретінде марка имиджін қалыптастыруға ұмтылуы тиіс. Бірақ та мынаны ескеру керек, яғни аз ғана фирмалар өте жоғары сапалы өнімді шығаруға жеткілікті ресурстарды иеленеді. Сондықтан осы топтағы дифференциация стратегиясы көптеген мәселелерді шешуді талап етеді.

• Алдын-ала стратегиялық талдау;
• Табыстық стратегияның потенциалдары;
• Табыстың стратегиялық факторлары;
• Шанстар және  тәуекелділіктер;
• Табыстық болашақ стратегиялық потенциалдарын идентификациялау;
• Табыстық болашақ стартегиялық потенциалдарын құру.

1.3 Кәсіпорын  табыстылығының өсу факторлары

   Табысты  жоспарлау процессінде қандай  факторлар есебінен оның жоғарылауы  және төмендеуін анықтау маңызды/3, б.45/.

Кесте 1

Табыстың өзгеруіне әкелетін факторлар

    Инфляцияның  жоғары қарқыны кезінде пайданың  жоғарылауы баға факторы есебімен  қамтамасыз етілген. Инфляциялық  процесстердің баяулауы, нарықтың  тауарлармен молығуы, бәсекенің  дамуы өндірушілердің бағаны жоғарылату мүмкіндіктерін және осы фактормен пайда алуын шектеді.

    Кәсіпкерлік  қызмет тәжірибесінде өзіндік  құнды төмендетудің әр түрлі  тәсілдері қолданылады. Сондай-ақ  мынадай қабылдаулар қолданылады  олар: отын-шикізатты ресурстарды  үнемдеу; материалды және еңбек шығындарын үнемдеу; өзіндік құндағы амортизациялық аударымдар үлесінің төмендеуі; әкімшілік шығындардың қысқаруы, т.б.

     Бірақ  өзіндік құнның төмендеуінің  өнім сапасының төмендеуінен  кейін мүмкін емес шегі бар  және де әкімшілік, коммерциялық шығындарды 0-ге дейін жеткізу мүмкін емес. Сондай-ақ кәсіпорын оларсыз қалыпты қызмет ете алмайды және өнім өткізілмейді.

    Қазіргі  кездегі нарықтық шаруашылықта  шығындарды басқарудың басқарушылық  есеп сияқты жаңа әдістеріне  көп көңіл аударылады.      

    Басқарушылық  есеп  бұл кәсіпорынның ақпараттық  жүйісінің бір бөлігі. Сонымен  қатар ол кәсіпорын басқармасы  үшін әрекетті жоспарлау мен  шешім қабылдауда қажет болатын  жедел басқару мен бақылауда  көмектесетін кәсіпорын жұмыскерлерін  қойылған мақсатқа жетуде ынталандыратын бөлімшелердің әрекетін басқару аппараты мен ұйым ішіндегі жеке қызметкерлердің әрекетін бағалайтын және мақсаты ақпараттармен қамтамасыз ете алатын әрекет.

    Карповтың  анықтамасы бойынша басқарушылық  есептің пәні болып, жалпы түрде алғанда өндірісті басқарудың барлық цикліндегі объектілердің жиынтығы саналады. Пәннің мазмұнын оның көптеген объектілері анықтайды, оларды 2 топқа біріктіруге болады /9, б.221/:

1. өндірістік ресурстар – негізгі қорлар, материалды емес активтер, материалды ресурстар жатады.
2. Шаруашылық процесстер және олардың нәтижелері – жабдықтау, дайындау, өндірістік қаржылық өткізу және ұйымдастырушылық процесстер. Басқарушылық есеп әдістері кәсіпорынның ақпараттық жүйесінде бухгалтерлік есеп объектілерін көрсетуде қолданылатын әдістермен тәсілдер жиынтығы. 

    Басқарушылық  есеп әдісінің элементтері: 

• Құжаттау – кәсіпорынның өндірістік әрекетін толық көрініс табуын қамтамасыз ететін (алғашқы) бастапқы құжаттармен машиналық тасушылар.
• Түгендеу – объектінің нақты жағдайын анықтау және есептік мәліметтермен салыстыру тәсілі. Түгендеу материалдық құндылықтардың сақтығын қамтамасыз етеді, олардың қолданылуын   бақылайды және есептік ақпараттың толықтығын және шынайылығын анықтайды.
• Топтастыру және жалпылау – бұл объект жөніндегі ақпаратты белгілі бір белгілері бойынша жинақтауға және жүйелеуге мүмкіндік беретін тәсіл. Топтастырылған ақпарат әрекет нәтижелерін бағалау үшін және оперативті және стратегиялық шешімдерді қабылдау үшін тиімді қолданылады.
• Бақылау шоттары – бұл қорытынды шоттар, мұнда жазбалар берілген кезеңнің қорытынды операциялары бойынша жүргізіледі.
• Жоспарлау – бұл кәсіпорынның мүмкіндіктерін нарық жағдайына сай келтіруге бағытталған үздіксіз циклдік процесс.
• Нормалау – барлық <span class="dash041e_0431_044b_0447_043d_044b_0439__Char" style=" font-family: 'KZ Times New Roman', 'Arial'; font-size