Жаңа сатыдағы бірлестіктер олардың қазіргі дүние жүзі географиясындағы орны

Жаңа  сатыдағы бірлестіктер олардың қазіргі  дүние жүзі географиясындағы орны

1. Экономикалық бірлестіктердің формасы мен құрылымы
2. Экономикалық процестердің  аймақтық формасының көрінісі.

1.Еуропалық бірлестік – (European Community –EC)

       1992 жылы 31 желтоқсаннан бастап өндіріс  факторларын ауыстыруға мүмкін  болатын барлық шектеуледі жойған, мүше –елдердің экономикалық  саясатына үндестік орнатқан  және ортақ нарық құрған экономикалық  және валюта одағы болып   табылады.

      ЕС  –тің  мақсаты Бірлестікке мүше –елдерде тұрақты және балансы тайдырылған  экономикалық дамуына көмектесу, елдер арасындағы экономикалық және  саяси қарым -қатынасты зерттеме және бірыңғай саясатты жүргізудің негізінде нығайту.

     ЕС-тің  қызметінің негізгі бағыттары:

• Тауар, капитал, қызмет және еңбек ресурстарының тасымалындағы ішкі шектеулерін  толық жою;  ортақ нарықты, экономикалық және валюта одағын құру; бірыңғай ішкі нарықты құру;
• Ортақ сауда саясатын жүргізу;  бірыңғай сыртқы тарифті орнату;
• Балық аулау, ауыл шаруашылық және транспорт саласында ортақ саясат жүргізу; бірыңғай аграрлық саясат өндіру  және өткізу;
• Құқықтық қамтамасыз ету жүйесін үндестіру; мүше –елдердің заңнамаларын жақындату;
• Бірыңғай антимонополиялық саясатты құру және жүргізу;  қиянатшыл бәсекелестіктен қорғаныс болаты режиммен қамтамасыз ету;
• Бірыңғай  өнеркәсіп саясатын жүргізу; ғылыми зерттеулер, технолгияны жетілдіруде, трансеуропалық байланыс құруды жүргізуге көмек көрсету; мүше –елдердің  бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
• Энергетик, туризм, транспорт саласындағы бірыңғай  саясат  жүргізу;
• Ұлттық валютаны үндестіру; бірыңғай валюта жүргізу;
• Қоршаған ортаны  қорғау саласында бірыңғай саясат жүргізу;
• Әлеуметтік ортада бірыңғай саясат жүргізу; халықтың жұмыспен қамтылуын және әлеуметтік  қорғаныстың, денсаулық сақтауды дамытудың деңгейін өсіруге көмек көрсетеді;
• Білім беру және кәсіби дайындық деңгейінің жоғары көрсеткіштерін көрсетуге көмек көрсетеді;
• Тауар өндіруші және  тұтынушылардың құқықтық қорғауын қамтамасыз етуү

     ЕС  көлемінде  экономикалық саясаттың  келісуінің тарамдалған механизімі құрылды. Оған: үкімет және мемлекет басшыларының кездесулері (бір жылда үш рет); жыл сайын 60-тан астам құрамында сыртқы саясат және басқа мекемелердің жетекшілері қатысатын министрлер Кеңесінің сессияларының өткізілуін; Еуропалық Одақтың Комиссиясының және көптеген  комиссиялардың үнемі қызмет етуін жатқызады. Экономикалық саясатты өткізу институттары ретінде болады: индикативті жоспарлау, бірыңғай бағаны орнату; өндірісті кворталау; қаржыландыру және т.б.  

     Батыс Африка елдерінің экономикалық бірлестігі – ЭКОВАС (Economic Community of West African States - ECOWAS)

     1975 жылы Батыс Африка елдерінің  экономикалық бірлестік туралы  Келісім бойынша құрылды,  ол 1976 жылы өз күшіне енді.  Келісімде   сонымен  бірге  саяси   ортадағы ынтымақтастық көрсетілген.  1980 ж. қол қойылған Келіссіммен және келесі Лагосстік қорытынды актында 2000 жылға қарай Африкандық экономикалық бірлестік базасында бар және болашақ аумақтық бірлестіктерді құру қарастырылып отыр.

     ЭКОВАС  құрамының мүшелері – 16 мемлекет; Бенин, Буркина, Фасо, Кот – д’Ивуар,  Жасыл Мыс аралдары, Гамбия, Гана,  Гвинея, Гвинея – Бисау, Либерия, Мали, Мавритания,  Нигер, Нигерия, Сенегал, Сьерра –Леоне, Того.

     ЭКОВАС  мақсаттары:

     -Батыс  Африка  елдерінің экономикалық  одағының құрылуына әкелетін  ынтымаұтастыққа және  интеграцияға  көмек көрсету; 

     -Экономикалық  тұрақтылықты қолдау  және  нығайту; 

     - мемлекет аралық ынтымақтастық,  саясатқа келісу және  бағдарламалар интеграциясы.

     ЭКОВАС  қызметінің  негізгі бағыттары:

• Ұлттық саясатты үндестіру және координациялау және  интеграциялық бағдарламаларды жүзеге асыруға  көмектесу, сонымен  бірге қоршаған ортаны қорғау саласында;
• Ортақ нарықты, экономикалық және валюталық одақ қалыптастыру;  валюталық ынтымақтастық бағдарламасының және аумақтыққ сауда либерализациясының бағдарламасын жүзеге асыру;
• Ұлттық инвесторлық заңнаманың үндестігі;
• Аумақтық балансы тайдырылған дамуға көмек көрсету;
• Бірлескен өндіріс,  бірлескен кәсіпорын, кіші және  орта  компаниялар құру;
• Техникалық комиссия көлемінде жобалар мен бағдарламалар дайындау: өнеркәсіп, ғылым және  техника, энергетика  бойынша; азық – түлік  және ауыл шаруашылық  бойынша,  транспорт, байланыс және  туризм бойынша;  сауда, кеден мәселелері және салық салу мәселелері бойынша, қоршаған орта және  табиғи ресурстары бойынша; валюталық – ақшалық және  төлемдер  бойынша;  саяси, заң бойынша және құқықтық мәселелер бойынша; қаржы және  әкімшілік мәселелер бойынша; әлеуметтік және  мәдени  бойынша және  т.б.;
• Аумақтық инфроқұрылымның дамуы және жаңаруы: Трансбатысафрика  автомагистралі; аумақтық әуе жолдары, аумақтық жағалық балықаулау компаниялары; аумақтық коммуникация желісі.

   ЭКОВАС  көлемінде ынтымақтастық, компенсация  және даму Қоры құрылды.  

   Оңтүстікафрикандық  даму бірлестігі – 

   (South African Development Community -SADS)

   1992 жылы мемлекет және  үкімет  басшыларының Декларацияға қол  қою және бірлестіктің құрылуы   туралы Келісімге қол қою жолымен  құрылды. Ол Оңтүстікафрикандық  даму координациясы бойынша конференцияны  алмастырды. САДК көлемінде қабылданатын  келісімдер, саясат және мәмілелер  заң бойынша міндеттейтіе  болып   табылады, және  олардың орындалуы  үшін  құқықтық құрылдар құрылды. 

   САДК  құрамыда – 11 мүше – ел: Ангола, Ботсвана, Замбия, Зимбабве, Лесото, Малави. Мозамбик, Намибия, Свазиленд, Танзия, ОАР.

   САДК  –тың экономикалық та, саяси де  мақсаттары  бар. Экономикалық мақсаттар  ретінде қарастырылған: аумақтық интеграция жолымен экономикалық өрлеуге көмек  көрсету және әлеуметтік қорғауға қолдау көрсету; ұлттық және аумақтық стратегиялар мен бағдарламаларға координация; аумақтық ресурстарды ұтымды пайдалануға  көмек көрсету,  өндіруші секторда еңбекмпен қамтуды артттыру, қоршаған ортаны қорғау нәтижесін күшейту.

   САДК  қызметінің  негізгі бағыттары:

• Мүше –елдердің саяси және әлеуметтік – экономикалық стратегияларын және жоспарларын үндестіру;
• Капиталдың, жұмыс күшінің, тауардың және қызметтің еркін тасымалдану жолындағы  кедергілерді жүйелі жою;
• Технологияларды беру  саласындағы дамуға көмек көрсету;
• Аумақтық ынтымақтастық арқылы өндірістің экономикалық нәтижелігін басқару және өсіруді жетілдіру;
• Аумаққа халықаралық мемлекеттік және жеке ресурстарды тарту;  аумақтық саясатта және  нақты саладағы бағдарламалардағы бағытты анықтау. Салалар мүше –елдер арасында бөлінеді, олар сәйкес салаға басшылық жүргізеді. Бұл қызмет  министрліктің салалық комитетімен, коммисиямен және салалық координациялық топтарымен, байланыс бойынша салалық бюроларымен бақыланады және координацияланады. Олар салалық саясатты және стратегияны, сонымен қатар жеке жобаларға қатысты  нақты ұсыныстарды қарастырады.

Салаларға жауапкершілік төмендегідей бөлінеді:

Өнеркәсіп және сауда –Танзания;

Энергетика  – Ангола;

Өндірістік  өнеркәсіп – Замбия;

Азық- түлік, ауыл шаруашылығы,  табиғи ресурстар  – Зимбабве;

Теңіздегі балық аулау және  теңіз ресурстары – Намибия;

Ішкі  сулардағы балық аулау,  орман  шаруашылығы, тірі табиғат – Малави;

Транспорт және байланыс, мәдениет және  ақпарат  – Мозамбик;

 Туризм,  қоршаған ортаны қорғау, жерді  пайдалану –Лесто;

Ауыл  шарушылық және мал шаруашылығы  саласындағы зерттеулер – Ботсвана;

Адами ресурстардың дамуы – Свазиленд.

     Секторлар  бойынша қызметтің  координациясына  стратегия және басымдылықтар туралы ұсыныстар дайындау,  салалық  бағдарламаға кіргізу үшін жобалар  жасау, нәтижелерді бағалау жатады. Бұл бағыттағы басты міндет аумақтық басымдықтарды анықтаудан,  ресурстарды мобилизациялаудан, интиграциялық үрдістерді тездетуден,  жобалардан  максималды қайтарым алуға көмек көрсетуден  тұрады. САДК әрекетінің  бағдарламасы  өнеркәсіп және сауда, энергетика, өндіріс  өнеркәсібінде, азық –түлік, ауыл шаруашылықта, табиғи ресурстарда,  транспорт және байланыста,  туризм, мәдениет  және ақпаратта,  адами ресурстардың дамуында,  саясат және дипломатияда, бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету салаларында  нақты шараларды жүзеге асыруды қарастырады. 

     Секретариат, САДК-тың атқарушы ұйымы ретінде  стратегиялық жоспарлану үшін, бағдарламаларды  басқару, қызметтің қаржылық қамтамасыз етуі және әкімшілік әрекеті үшін жауапкершілікке тартылады.

     1994 жылы Еуропалық Одақ және САДК  арасында  келесі салаларда ынтымақтастық  туралы келісім  жасалды: аумақтық  интеграция,  сауда, экономика,  даму,  инвестиция,  қоршаған ортаны  қорғау, ғылым  және техника,  туризм, мәдениет, халықаралық қылмыспен  күресу, сыртқы саясат.