Интернет желісі

www.testent.ru

Дәріс №11

Тақырыбы: INTERNET    ЖЕЛІСІ

    

Әлеуметтік  пенде болғандықтан адам әрқашанда  өзі сияқтылармен араласу тәсілдерін іздестіреді. Соңғы  кездегі  INTERNET желісінің күрт дамып кетуі(қазіргі  кезде 18000 әртүрлі желілерді біріктіріп, күнбе-күн жаңаларымен  толықтыруда) қашықтық ұғымын жоққа шығарып, планетамыздың кез-келген нүктесін бір-бірімен бейнелі түрде байланыстыруда. Информацияның көзді тартар ертеңі таң қалдырып, өзіңнің соңы  пайдалану алатының қуантады. Бірақ адам жаңалыққа тез  үйренеді  ғой, қазір де INTERNET   жалпыға бірдей  информациялыққор  тәрізді ертектегі “ ханшалардан” күнделікті “күңіңізге” айналып барады. Оның құрамында миллиондаған компьютерлер, компьютер терминалдары және қарапайым пайдаланушы адамдар бар. Кейбір есептеулер бойынша екі миллиондай  компьютермен  30 миллионға жуық адам жумыс істеп жатыр. INTERNET желісіне күніне 1000 компьютер қосылады екен. ISOC(Internet Society – Internet қоғамдастығы) президентінің жақында INTERNET желісін пайданушылар саны бір миллиардқа жетеді деуі де бекер емес шығар.Мұнда таңданарлық ешнәрсе жоқ. СОЛ себепті INTERNET бізге “даналық көзі” болып көрінсе де, оның өзін қалай пайдаланатынымызды білген артық болмайды.

Аздаған тарихи деректер мен статистикалық мәліметтер

       INTERNET желісін алғашқы дүниеге келтіруге себеп болған 70-жылдар басында АҚШ қорғаныс министрлігінің APRANET компьютерлік жүйесі болып саналады, онда соғыс жағдайында байланыс желілерінің жұмысы зерттелген еді. Желі нүктелерінің үлкен аумақта шашырап жатқандығына  және олардың бір-бірімен қосылу желілерінің күрделілігіне байланысты оның аздаған бөліктері бұзылғанмен сау желілердің өзара байланысы жылдам қайта құрылып , қалыпты жағдайына келе алатыны айқындалды. 

     Дегенмен INTERNET  тек желі ғана емес, ол – желілердің желісі. INTERNET көптеген байланыс желілерін бір-бірімен біріктіріп, дүниедегі ең үлкен компьютерлер торабын құрайды.

    Оның қарапайым желілік  нүктелері өкімет мекемелерінде  ,университеттерде , коммерциялық  фирмаларда, жергілікті кітапхана  жүйелерінде, тіпті мектептерде де орналасқан.

     INTERNET-тің бір ерекшелігі  оның құрамындағы көптеген компьютерлер  нақты BBS тәрізді жұмыс істейді  (шындығында,INTERNETкомпьютерлерінің  көпшілігіBBS сияқты істемейді,бірақ  әркім одан файлдар алып, мәліметтер базасын пайдаланып , яғни оның  ішкі мәліметтерін пайдалануға мұрсат алады). INTERNET-ке қосылу дегеніміз – басқа жерлерде тұрған 1000-даған компьютерлік жүйелермен байланысу деген сөз, Желідегі компьютерлерден өкімет архивіндегі, университеттің мәлімет базаларындағы, жергілікті қорландағы көлеміндегі, кітапхана каталогтарындағы құжаттық мәліметтерді, суреттерді, дыбыс клиптерін, бейнелерді және т.б. цифрлық түрге айнала алатын барлық информацияны ала аласыз.

     INTERNET информация магистралына  өте ұқсас, институт, мектеп терминалы арқылы оған жеңіл кіруге болады. Ол үшін INTERNET-тегі жүйенің нөмірін теру керек. Мұнан кейін керекті жердегі (қала, мемлекет) желі нүктесімен байланысып, өзіңізге   қажетті материалдарға қол жеткізесіз. Керек етсеңіз, NASA   құжаттарын да, айта берсек, соңғы оқиғалар көрсетіндей, ЦРУ құпия архивтерін де оқуыңызға болады  екен.

     INTERNET желісін сипаттау  үшін оны телефон жүйесімен  салыстыру қалыптасқан. Жалғыз телефон компаниясы болмайтыны сияқты INTERNET   компаниясы да тек біреу емес. Дүние жүзілік немесе мемелекеттік телефон жүйесінің иесі кім? Ешкім де емес. Әрине, оның бөліктерін біреулер иеленеді, бірақ жүйеге  толық ешкім ие емес, бұл жүйе өзара келісім арқылы ортақ пайдалануға арналған. Дүние жүзіндегі ірі телефон компаниялары бірігіп,”телефон жүйесі” қалай пайдаланатыны  жөнінде келісіп отырады,яғни әр елдің кодын,төлейтін ақшасын, мұхитаралық кабел құнын-кімдер, қалай бөлісіп көтеретінін және де әр елдің телефон жүйесінің қосылу техникалық мәселелерін бірігіп анықтап отырады.     

     INTERNET-ті пайдаланудың  нақты себептері өте көп. Мысалы, сіздің Бурабайға барып дем  алғыңыз келір отыр ,сол жердегі  аквалангпен жүзуге ыңғайлы орын  орын туралы білгіңіз келеді  дейік.

     Олай  болса, «scuba»  (акваланг) жаңалықтар тобын қарап шығу керек, мүмкін сонда демалған біреу мәлімет берген болар, әтпейсе сұрағыңызды сонда енгізіп, күтіңіз. Біреу сізге жауап беріп қалар (үлкен ықтималдықпен жауап алатыныңызға сенгіміз келеді).

     Әлде әртүрлі заттар  жинайтын коллекционермен танысқыңыз келе ме, жоқ әлде торт жасау рецептін іздейсіз бе? IBM суперкомпьютерімен шахмат ойнауға қандайсыз? Периодты әдебиет жөніндегі анықтамалықты қарап, Ресей журналдардын оқуыңызға болады.

     INTERNET-тің  бар мүмкіндігін, онда жиналған  мәліметтерді де түгел айтып  беру қиын. Оның үстіне күнбе-күн  оған жаңа мәліметтер  келіп  түсіп жатады.

     INTERNET-пен  байланысқан провайдер компаниясы  деп аталатын  мекемелер әрбір компьютерді INTERNET-ке қосып бере алады. Желіге  қосылудың бірнеше түрі бар, олар:

-   қосылып тұратын  тікелей байланыстар (кіру жолдары);

-   тұрақты косылып  тұрмайтын байланыстар (кіру жолдары);

-   почталық  байланыстар.

    Бұл атаулар  әзірге  түсініксіз шығар, енді  олардың ерекшеліктерін қарастырайық.

    Тұрақты қосылып тұратын байланыс - мұнда жеке компьютер тікелей ТСР/ІР желісіне  қосылған (Transmission Control Protocol/ интержелі протоколы) түрінде болады, бұл INTERNET-тің бір шеткі бөлігі, яғни  жеке компьютер мекемедегі желімен тұрақты байланыстағы негізгі   компьютермен жалғасып тұр. Мұндай байланыс ерекшеленген немесе  тұрақты тікелей байланыс деп аталады.

    Ерекшеленген  немесе тұрақты тура байланыс  тек ірі компаниялар мен корпорацияларда   болады. Провайдеркомпания осындай  мекемеде  бағдарлауыш орнатып, бағдарлауыш INTERNET-ке қызмет ететін компьютермен (хост-компьютер) қосатын телефон каналын жалдап алады. Телефон каналы мен Internet арасындағы байланыс тұрақты сақталады, сондықтан провайдер-компанияның компьютерімен байланысуға телефон шалу қажет емес, ауқымды желіге әрбір адам өз компьютерімен кіреді де, қалаған жеріне  Internet  арқылы  мәлімет жібере  (алады) береді.

     Қосылып тұратын тура байланыс  көбінесе   SLIP, CSLIP немесе PPP деп аталады (Serial Line Internet Protocol – тізбекті желі үшін  Internet  хаттамасы, Compessed Slip, Point-to-Point Protocol – “нүкте-нүкте” хаттамсы). Ал XRemote  деп аталатын  байланыс түрі сирек кездеседі, бұл да  ТСР/ІР  секілді, бірақ телефон каналын тұрақты пайдалануға негізделген, ыңғайлылығы   жағынан бұлтүр  тұрақты қосылып тұрмайтын байланыстан кейінгі орында  тұр.

     Тұрақты  қосылып тұрмайтын байланыс қымбттылығына   қарай әр компьютерге қойылмайды  да, оның орнына  Slip (арзан болғандықтан )  қолданылып келеді. Ол желіге телефон арқылы қосылатындықтан, модем мен бір телефон нөмірі қажет  болады. Солар арқылы хост-компьютермен байланыс орнатылған соң, Slip-пен қосылып тұрмайтын байланыс аралығында ( жылдамдығынан басқа) ешбір өзгеріс жоқ.

  Почталық байланыс. Internet-пен қосыла  алатын бірнеше почталық байланыс түрлері бар. Провайдері CompuServe  болып келген компьютерлер бірден Internet –пен почталық  байланысқа  кіре алады. Олар өз почтасын Internet-ке  беріп, одан да бірден хат-хабар ала береді. CompuServe  жүйесінде почта адресі аддына Internet  деп жазып қойылады. Бұл ортада LISTERV жүйесін пайдаланған абзал. Осы секілді почталық байланыстар желілік көмей (network gateways) деп аталады, олар Internet  желісімен шектеулі тәсілдер арқылы байланысады.

Почталық қатынастың қолмен терілетін терминалдық байланыс түріндегі тағы бір түрі бар, бірақ ол тек почта жүйесімен ғана қосыла алады. Тағы да  UUCP  деген почталық байланыс түрі бар, онда байланыс тек осы мақсат үшін жұмыс істейтін программа арқылы орнатылады (бұл туралы  келесі сабақта айтылған).

 

Компьютерді Internet-пен  қатынас құруға даярлау

 

       Интернет  желісімен жұмыс істеу үшін  компьютер, модем, телефон арнасы, осыларды байланыстыру ісін атқаратын  программалық жасақ қажет және  белгілі бір провайдермен байланысу керек. Интернетпен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін компьютердің ең кіші (минималды) параметрлері мынандай болады:

• компьютердің жедел жады (RAM) көлемі - 8 Мб немесе одан жоғары;
• қатты магниттіе диск (HDD-винчестер) көлемі - 500 Мб немесе одан жоғары;
• модемді қосуға арналған COM PORT болуы тиіс;
• модем (модулятор-демодулятор);
• SVGA мониторы;
• тышқан тетігі;
• қазіргі кездегі желімен жұмыс істейтін ең кең тараған компьютер құрамы: 
  - Pentium II/350 МГц немесе одан жоғары; 
  - RAM көлемі - 64 Мб; 
  - HDD көлемі - 5 Гб немесе одан жоғары; 
  - LG немесе Samsung фирмаларының SVGA мониторы;  
  - дыбыстық карта мен акустикалық жүйе;  
  - US Robotics модемі, мәлімет алмасу жылдамдығы 

        33,6 Кбит/сек немесе 56 Кбит/сек.

сурет. Алыстан қатынас  программасының терезесі

 

       Модем  дегеніміз - провайдер торабымен  дербес компьютердің байланысын  қамтамасыз ететін арнайы құрылғы.  Модемнің негізгі сипаттамасы болып ол арқылы бір секундтағы тасымалданатын биттер санымен өлшенетін оның мәліметтерді қабылдау/жөнелту жылдамдығы (бит/сек, немесе кb/s) саналады. Модемнің жылдамдығы жоғары болған сайын оның бағасы өсіп отырады. Модемдер орналасуларына қарай сыртқы және ішкі болып екіге бөлінеді. Ішкі модемдер арзанырақ болады, оларды сатып алу кезінде провайдерлермен ақылдасқан жөн.