Инвестиция,оның түрлері. Инвестицияның ақша ағымдарын болжау

ИНВЕСТИЦИЯ,ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ. ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ АҚША АҒЫМДАРЫН  БОЛЖАУ

 

ИНВЕСТИЦИЯ

Жоспар:

 

• Инвестицияның түрлері.
• Тұтынушылық инвестициялар
• Экономикалық инвестициялар
• Құнды қағаздарға инвестициялау
• Капиталды құрайтын инвести -циялар
• Интеллектуалды инвестициялар
• Мемлекеттік инвестициялар
• Жеке инвестициялар
• Инвестицияның ақша ағымда -рын болжау

Инвестиция, оның түрлері.  

 

• ҚР «Инвестициялар туралы» Заңда инвестицияның мынандай анықтамасы берілген: « Инвестиция – барлық мү- лік түрлері (жеке қолдануға берілген тауарлардан басқа),сондай-ақ инвестор мен заңды тұлғаның жарғылық капи- талға салынатын лизинг мүліктері, сон- дай-ақ оларға құқық немесе кәсіпкерлік әрекет үшін пайдаланатын белгіленген активтердің ұлғайтылуы ».
• Инвестиция – бұл капиталға ұзақ мерзімді салу нысанында қаржылық ре сурстарды қолдану.
• Инвестициялар  тұтынушылық, эконо- микалық және құнды қағаздарға инвес -тициялау деп бөлінеді.

  Тұтынушылық инвестициялар

 

• Тұтынушылық инвестициялар – бұл ұзақ мерзімді пайдаланылатын қозғалмайтын мү- лікті немесе тауарларды сатып алу. Инвести- тициялаудың объектісі ретіндегі қозғалмай- тын мүлік мынадан тұрады:жеке қозғалмай- тын мүлік (бір отбасына арналған коттедж- дер, кондоминиумдар, пайда әкелетеін қозғал майтын мүлік); жалға берілетін қозғалмай- тын мүлік; сату үшін алынған қозғалмайтын мүлік (жер учаскелері және арнаулы белгілен ген құрылыстар, яғни жанар-жағармай стан -циялары, мешіт ғимараттары және т.с.с.).
• Ұзақ мерзімді пайдаланатын тауарларға кіріс әкелетеін мүліктік құндылықтар жата- ды (мысалы: алтын бұйымдар, өнер туынды- лары, антиквариат және т.с.с.).

Экономикалық инвестициялар

 

Экономикалық инвес- тициялар – кіріс алу үшін тауарлар өндірісі- мен және қызмет көр- сетумен байланысты болатын қаражатты нақты активтерге салу.

Құнды қағаздарға инвестициялау

 

• Пайда табу мақсатында құнды

  қағаздарға инвестициялау қар-

   жылық инвестиция деп аталады.

 

• Инвестициялардың мақсатына 

  қарай екі түрі бар:

• 1) капиталды құрайтын
• 2) интеллектуалды

  Бағалы қағаздың түрлері:

 

Облигациялар

 

Вексельдер

 

Басқа түрлері:

 

Акция — акционердің қоғамдағы үле- сін немесе мен шігін куәланды- ратын бағалы қағаз.Ол иемде нушісіне компа- нияның капита- лының, мүлкі- нің, кірісінің бір бөлігіне заң жү- зінде меншік құқын береді.

 

Акция

 

Облигация-лар деп — эмитенттің бел- гілі бір шартты орындауға, яғни алған ақша сомасын қайта- руды және бел- гіленген сый- ақыны төлеуді міндеттенген жазбаша қарыз құжатын айтады

 

Опцион-шартқа енгізілген мерзім дік талапты көрсе тетін қағаз.

Варрант-ерекше бағалы қағаз.

Депозиттік сер- тификат-банктік бағалы қағаз

Қазыналық вексельдер-қысқа мерзімді облигациялар

 

Вексель-қарызды өтеудегі заң ды түрде бекітілген төлем мін- деттемесі. Ол бағалы қағаз.

Капиталды құрайтын инвестициялар

 

 

 

Капиталды  құрайтын инвестициялар - бұл өндірістік және өндірістік емес, қаржылық емес активтердің өсуіне бағытталған инвестициялар, яғни кірісті ұлғайтуды қамтамасыз ететін инвести- циялар.

 Интеллектуалды инвестициялар

 

 

 

 

 

 

Интеллектуалды  инвести-

циялар –мамандарды дайын-

дауға, олардың біліктілігін кө-

теруге, тәжірибе  алмасуға,

лицензияға,  ноу-хау  және 

т.б. қаражатты салу. Қазіргі

кезде интеллектуалды инвес-

тициялардың  ең  көп  тарал-

ған  түрлері: жоғарғы  және 

орта  арнаулы  білім  алуға 

мемлекеттік  және жеке не-

сиелер болып табылады.

Инвестициялар меншік ныса-

нына қарай екіге бөлінеді:

1) мемлекеттік инвестициялар

2) жеке инвестициялар

Мемлекеттік инвестициялар –

бюджеттік қаражат есебінен 

немесе мемлекеттік кепіл не-

гізінде алынған несие қаража-

ты есебінен жүзеге асырыла-

ды.

Жеке инвестициялар жеке неме-

се заңды тұлғалардың есебі-

нен жүзеге асырылады.

 

Мемлекеттік инвестициялар

 

Инвестициялар меншік ныса-

нына қарай екіге бөлінеді:

1) мемлекеттік инвестициялар

2) жеке инвестициялар

Мемлекеттік инвестициялар –

бюджеттік қаражат есебінен 

немесе мемлекеттік кепіл не-

гізінде алынған несие қаража-

ты есебінен жүзеге асырыла-

ды.

Жеке инвестициялар жеке неме-

се заңды тұлғалардың есебі-

нен жүзеге асырылады.

 

Мемлекеттік инвестициялар

  Шетелдік және ұлттық инвестициялар

 

.

 

Инвестицияның кең тарал-

ған түрлері:

1) шетелдік инвестициялар

2) ұлттық инвестициялар

Мұндай бөлінудің негізгі  – 

инвестицияның инвестор-

дың елінде немесе өзге

мемлекетте жүзеге асыры-

луы болып табылады.

    Инвестициялық жобалар

 

• Инвестициялық жоба - халықаралық тәжірибеде кәсіпорынның даму жоспары бизнес-жоспар ретінде көрсетіледі, ол негізінен кәсіпорынның даму жоспары- ның  құрамдастырылған  сипаты болып табылады.  Егер  жоба  инвестицияны тартумен байланысты болса, онда ол “инвестициялық жоба” деп аталады. Жоба – бұл белгілі бір мақсатқа жетелейтін кәсіпорынның іскерлігін өзгерту жайлы арнайы ұсыныс. Инвестициялық жобалауда мынаған назар аударған жөн:
• 1) капиталдық шығындарды көбейте отырып, қондырғының аса жетілген және

              қымбат түрін қолдану;

• 2) ағымдағы шығындарды көбейте отырып, аса қымбат емес қондырғыны

              қолдану;

• 3) экологиялық талдау жасау;
• 4) жоба бойынша кәсіпорынның инвестициялық қажеттіліктерін анықтау;
• 5) инвестициялық қажеттіліктердің қайнар көздерін белгілеу;
• 6) инвестициялық жобаны іске асыру үшін тартылған капиталдың құнын бағалау;
• 7) жобаның іске асуы есебінен түсетін пайда мен ақша ағымдарын болжау;
• 8) жоба көрсеткіштерінің тиімділігінің бағасы.

 

 

Инвестицияның ақша ағымдарын  болжау

 

• NPV  есептеуге  қажетті  ақпараттарды  толық  түсіну  үшін  әдеттегі  ақша  ағымдарын  қарастырайық.
• Әдеттегі  кіріс  ақшалай  ағымдары:
• қосымша  сатылу  көлемі  және  тауар  бағасының  көтерілуі;
• жалпы  шығындардың  азаюы  (тауар  құнының  түсуі);
• инвестициялық  жобаның  соңғы  жылының  аяғындағы  құрылғылар  құнының  қалдық  мәні  (себебі  құрылғылар  сатылуы  немесе  басқа  жоба  үшін  қолданылуы  мүмкін );
• инвестициялық  жобаның  соңғы  жылының  аяғындағы  айналым  құралдарының босауы  ( дебиторлар  шоттарының  жабылуы,  тауар-материалдық қорлар қалдық- тарын  сату  басқа  кәсіпорынның  акциялары  мен  облигацияларын  сату ).
• Әдеттегі  шығарылатын  ақша  ағымдары:
• инвестициялық  жобаның  алғашқы  жылдарындағы  бастапқы  инвестициялар;
• инвестициялық  жобаның  алғашқы  жылдарындағы  бастапқы  айналымдық  құрал дарға  деген  қажеттіліктің  артуы  (жаңа  клиенттер  тарту  үшін  дебиторлар  шоттарын  көбейту,  өндірісті  бастау  үшін  шикізат  пен  бөлшек  заттарды  алу);
• құрылғыларды  жөндеу  және  техникалық  қамтамасыз  ету;
• өндірістік  емес  қосымша  шығындар  (әлеуметтік,  экологиялық  және  т.б. ).
• Жоғарыда  айтылғандай,  нәтижелік  ақша  ағымдары  инвесторлар  үшін  инвести-цияланған  ақша  сомасын  қайтаруға  және  табыс  әкелуге  бағытталған.  Әр  ақша  сомасының  осы  екі  бөлікке  қалай  бөлінетінін  қарасырайық.

 

 

 

Мысал:

Кәсіпорынның  6340  $  тұратын   және  4  жыл  пайдалану   мерзімі  бар  нөлдік   қал-дық  құнымен  жаңа  құрал – жабдық алуға ақша жұмсауды хабарлап отыр. Жабдық- ты  енгізу,  есептеу  бойынша,  әр  жыл  сайын  2000$ кіріс ақша ағымын қамтама -сыз етеді. Кәсіпорынның жетекшілері жыл сайынғы 2000$ кіріс ақша ағымын қам –тамасыз етеді. Кәсіпорынның  жетекшілері  жыл  сайынғы  10  %  қайтарым  деңгейінен  кем  бол-мағанда  ғана  инвестициялар  жүргізуге  рұқсат  етеді.

Шешуі:

Ең  алдымен  қазіргі   кездегі  таза  мәнді   есептейік:

NPV   дәстүрлі  есеп.

      Кесте – 2   

Көрсеткіштер

 

 

 

 

(6340$) 

 

 

6340$

 

1,0 

 

 

3,170

 

(6340) 

 

 

2000

 

Қазіргі              кезде 

 

(1-4)

 

 

Бастапқы инвестиция 

 

Ақшаның жылдық ағымы

 

Нақты мәні 

 

 

Дисконттау көрсеткіші 

 

 

Ақша сомасы, $

 

 

Жылдар 

 

 

 

Көрсеткіш 

 

Әлжанова Н.Ш. Инвестициялық жобалау:Оқу  құралы.-Алматы:қазақ университеті,2006ж.,160б.

 

 4974

3471,4

1818,54

0

 

 

   1366

1502,6

1652,86

1818,146

3170

 

    634

497,4

347,14

181,854

 

 

2000 

2000

2000

2000

 

 

6340 

4974

3471,4

1818,54

Барлығы

 

1 

2

3

4

 

 

      6

 

 

         5

 

 

           4

 

 

     3

 

 

        2

 

 

   1

 

 

Жылдың 

аяғын-ғы

 

 

Инсестицияны 

қайтару (3гр.-4 гр.)

 

 

Инвестициядан   қайтарым 

(2 графадан     10%)

 

Ақша ағымы 

 

 

Осы жылға қатысты инвестиция 

 

 

 

 

Жыл

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Осылайша, NPV=0, жоба қабылданды.

Бұдан кейінгі талдау 1000 $ кірістік  ағымды 2 бөлікке бөледі:

-         бастапқы  инвестицияның кейбір бөлігін  қайтару;

             -         инвестицияны қолданудан қайтарым (инвестор табысы).

 

Кесте — 3              Ақша  ағымдарын тарату есебі,$

Инвестициялық  жобалаудың   қаржылық  бөлімінің  жалпы   нұсқасы  қара-пайым  тізбекке  негізделген;

1.Кәсіпорынның  қызметінің   соңғы  3  жыл  ішіндегі   қаржылық  жағдайына  талдау   жасау;

2.Инвестициялық  жобаны  дайындау   кезеңіндегі  кәсіпорынның   қаржылық  жағдайына  талдау   жасау;

3.Негізгі  өнім  өндірісінің   залалсыздығына  талдау  жасау;

4.Инвестициялық  жобаны  жүзеге   асыру  барысындағы  пайда   мен  ақша   ағымдарын  болжамдау;

5.Инвестициялық  жобаның   тиімділік  бағасы.

Кәсіпорынның  бұдан  бұрынғы   қызметі  мен  ағымдағы   жағдайына  қаржылық  талдау   жасау  әдетте  кәсіпорынның   пайдалылығы  мен  оның   басқарутиімділігін,  несие   қабілеттілігін,  өтемпаздығын   көрсететін  негізгі  қаржы-лық  коэффициенттерінің  интерпретациясы  мен  есептеулеріне  келтіріледі.  Әдетте  бұл  қиындық  туғызбайды.  Қаржылық  бөлімде  кәсіпорынның  өт-кен  жылдарындағы  негізгі  қаржылық  есебін  беру  және  негізгі  көрсеткіштерді  салыстыру  аса  қажет.  Егер  инвестициялық  жоба  батыстық страте-гиялық  инвесторды  тарту  үшін  дайындалса,  онда  қаржылық  есепті  беру-ін  инвесторды  тартқан  батыс  мемлекеттің  форматтарына  келтіру  керек