Зерттеу

 В)  Жанама сайлау     Г) Салыстырмалы басымдылы мажоритарлы

   5.Сайлаушылар тiзiмiне енгiзiлген  азаматтардың 50 пайыздан астамы сайлауға қатынасса, сайлау өттi деп, дауыс берушiлердiң 50 пайыздан артык дауысын жинаса бұл сайлаудың қай түрі?

 А) мажоритарлық сайлау Б) Артық басымдылық мажоритарлы

  В)  Жанама сайлау     Г) Салыстырмалы басымдылы мажоритарлы

   6. Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан Республикасының Президентi, Казакстан Республикасы Парламентiнiң, мәслихатының депутаты немесе жергiлiктi өзiн-өзi басқару органына мүше болып сайлану құқығы.

А) бәсең  Б) жанама В) жасырын  Г) тең

  7. сайлаушылар Республика Президентi, Парламентi Мәжiлiсiнiң және мәслихаттарының депутаттары сайлауына тең негiздерде қатысады, әрi олардың әрқайсысына бiр сайлау бюллетенiне тиiсiнше бiр дауысы болады.

  А)  Тең сайлау құқығы        Б) жанама сайлау құқығы 

  В)  жасырын  сайлау құқығы   Г) төте сайлау құқығы

  8. Республика  Президентiн, Парламентi Межiлiсiнiң  және мәслихаттарының депутаттарын, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының  мүшелерiн азаматтар тiкелей сайлайды.

    А) Тең сайлау құқығы          Б) жанама сайлау құқығы

    В) жасырын  сайлау құқығы   Г) төте сайлау құқығы

  9. 18 жасқа толған Қазақстан азаматтарының  сайлауда дауыс беру құқығы.

      А) Тең сайлау құқығы        Б) белсенді сайлау құқығы 

       В) жасырын  сайлау құқығы   Г) төте сайлау құқығы

   10. Заң шығарушы (өкілді) мемлекеттік  органдарды сайлау кезінде неше  сайлау жүйесі қолданылады?

    А) 3   Б) 1  В)  4  Г) 2 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Эссе

ҚР-дағы сайлау жүйесі

   Сайлау – бұл заманауи демократиялық  қоғамның негізгі белгілерінің  бірі, сол арқылы мемлекеттік биліктің органдары қалыптасады. Кез-келген елдегі мемлекет басшысын сайлау өте маңызды оқиға, өйткені бұл елдің даму бағдарын кем дегенде бес-он жылға айқындайды. Ал қазіргі таңдағы әлемдік қаржы-экономикалық дағдарыс салдарлары мен кейбір елдерде орын алып отырған саяси жағдайға қатысты сайлау маңыздылығы арта түседі.Енді тікелей біздің еліміз үшін сайлаудың маңыздылығын анықтап айтатын болсам, өзіме мынадай сұрақтар қою арқылы жауап іздедім.Сайлау кім үшін керек? Не үшін қажет? Оның тигізер пайдасы қандай? Біріншіден, Халық үшін, өз ертеңі мен жарқын болашағы үшін дауыс беру,яғни ел болып мемлекетімізді кім басқаруы керек деген мәселені шешу қажеттігі.Екіншіден, Мемлекет үшін ,сайлау оның тұрақты және орнықты дамуы үшін өте маңызды.Үшіншіден, Демократия үшін де маңызы зор, өйткені мемлекет органдарына сайлау мен олардың өзгеруі Қазақстандағы демократияның негізгі белгісі деп санаймын.

   Қазақстан тәуелсіздігінің 20-жылдығына  орай биылғы жылдың елеулі  оқиғаларының бірі ретінде 3 сәуір  күні өткен Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын атауға болады. Қазақстан халқының едәуір бөлігінің референдум өткізу туралы ұсыныс-тілектерін ескере отырып, Конституция нормаларына сәйкес Елбасы кезектен тыс сайлау өткізу туралы шешім қабылдады.Осылайша кезектен тыс сайлау өтті.Оның ерекшелігі мен маңыздылығына келетін болсақ,еліміз үшін бұл сайлау науқынының маңыздылығы –  еліміздегі саяси жүйе үлгісінің ерекшелігі, яғни күшті президенттік биліктің орнығуымен де тығыз байланысты.Бұл сайлау халықтың елбасын қаншалықты жақтайтынын көрсетті.Ал кемшілік жағынан қарайтын болсам, егер де белгілі-бір себептерге байланысты Президент бұл сайлауға түспеген болса, Қазақстан саяси элитасы арасынан дәл осындай қоғамдық қолдауға ие тұлғаны табу қиынға түсер еді.Бұл нені айқындайды?яғни, қазіргі елбасыға балама жоқ десе де болады.Ерекше айта кететін жәйт, биылғы сайлауда басты талап ретінде үміткерлердің мемлекеттік тілді қажетті деңгейде меңгеруі сыналды. Бір қуантарлығы, Орталық сайлау комиссиясының мемлекеттік тілге қатысты қойған қатаң талаптары қоғамда қазақ тіліне құрмет пен оны үйренуге деген талпыныстың қалыптасуына септігін тигізері сөзсіз. Қазіргі таңда Парламент тек бір ғана партия – «Нұр Отан» партиясы өкілдерінен құрылғандығына қарамастан, бұл жағдай келесі сайлауда өзгереді деген үміт бар.

   Қорыта айтқанда, 3 сәуір күні  Қазақ елі өзінің демократиялық  таңдауын жасау арқылы еліміздің  жарқын болашақтағы даму жолын  таңдап алды. Сондықтан да, Қазақстан  Республикасының Президент сайлауына  саяси сауатты, саналы және де сайлау құқығы бар азаматтардың  ат салысуы маңызды рөл атқарды. Әрбір азаматтың саяси белсенділігін танытып, өз көзқарасын, пікірін білдіруі, өз таңдауын жасауы — азаматтық парызы. Әрқайсымыздың дауысымыз шешуші дауыс болуы мүмкін екендігін де ұмытпауымыз керек.

    Ең бастысы, сайлаудың ашық  және әділетті өтуі біздің  мемлекетіміз бен мемлекеттігіміз үшін барынша маңызды. Президент: “Конституцияны сақтаудың кепілі ретінде сайлаудың әділетті өтуіне және Парламентке шын мәнінде халықтың нақты қолдауына ие партиялар өту үшін бәрін жасаймын”, деп ашық айтты.Барлық сайлаушылардың түйсігінде біз тек Президентті таңдап, Президентікке ғана дауыс бермейміз, біз өзіміздің жарқын болашағымыз үшін дауыс береміз деген түсінік болу қажет. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Глоссарий

1. абсентизм -наразылығын сайлауға қатыспау түрінде білдіру.
2. Жалпыға бірдей сайлау құқығы –  Қазақстан азаматтарының он сегіз жасқа толғаннан кейін тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне қарамастан, немесе кез келген өзге жағдаяттардан тыс, сайлауда дауыс беруге қатысу құқығы.
3. Бәсең сайлау құқығы  - Қазақстан азаматтарының, оларға қойылатын талаптарға сәйкес келген жағдайда, Қазақстан Республикасының Президенті, Қазақстан Республикасы Парламентінің, мәслихаттарының депутаты, немесе жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшесі болып сайлану құқығы.
4. Тең сайлау құқығы дегеніміз сайлаушылардың Президентті, Республика Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттары депутаттарын сайлауға тең негізде қатысады және олардың әрқайсысы тиісінше бір сайлау бюллетені бойынша бір дауысқа ие дегенді білдіреді.
5. Төте сайлау құқығы - Президентті, Республика Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттары депутаттарын, жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін азаматтардың тікелей сайлауы.
6. Жанама сайлау құқығы - Парламент Сенаты депутаттарын сайлауға таңдаушылардың - мәслихаттар депутаттары болып табылатын Қазақстан азаматтарының қатысуы.
7. Мажоритарлық жүйе (фр. majorite — басым көпшілік деген сөзінен шыққан) — сайлаушылардың басым көпшілігі дауысын берген кандидат сайланған болып саналатын сайлау жүйесі.
8. Пропорционалды сайлау жүйесі дегеніміз — сайлауда ұсынған партиялық тізімге сәйкес саяси партия Парламентте депутаттың мандат сайын иеленетін сайлау жүйесі.
9. Бөсекелестік — сайлауға оппозициялардың, сонымен қатар бірнеше кандидаттың қатысу мүмкіндігі.
10. Оппозиция дегеніміз — көпшіліктің немесе билік жүргізіп отырғандардың пікіріне мүлде карсы пікірлі адамдардың тобы немесе партия.
11. Сайлаудың мерзімділігі — белгілі бір уақыт өткеннен кейін сайлаудың кайта өткізілуі.
12. Өкілеттілігі — мемлекеттік органдардың құрамына ұлттық, діни, нәсілдік белгілері әр түрлі халықтың азшылығының енгізілуі.
13. Нәтижелілігі — сайлаудың нәтижесінде жеңіске жеткен адамдардын Конституцияға негізделген нақты билігін жүзеге асыра алу мүмкіндігі.
14. Азаматтық құқық қабілеттілігі дегеніміз — азаматтардың азаматтық құқықтарға ие болу және азаматтық міндеттерді атқару қабілеті
15. белсенді сайлау құқығы — бұл он сегіз жасқа толған Қазақстан Республикасы азаматының сайлауда дауыс беруге қатысу құқығы
16. Сайлау құқығы — мемлекеттік органдардың сайлауын өткізудің тәртібін реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
17. Үкімет – ҚР атқарушы билігін жүзеге асыратын, атқарушы органдардың жүйесін басқаратын және олардың қызметіне басшылық жасайтын орган.
18. Парламент – ҚР заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғарғы өкілді органы.
19. ҚР Президенті – мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғарғы лауазымды тұлға.
20. Мемлекеттік органдар – бұл белгіленген тәртіппен құрылған азаматтар ұжымы, ол бірінғай мемлекеттік аппараттың бөлігі.

Кроссворд

Тігінен:

1.Демократиялық  режимде Президентті тағайындау не арқылы жүзеге асады?

3. Сайлаушылардың, сайлаудан, дауыс беруден оз ерiктерiмен бас тартуы

5.атқарушы орган  қызметі

7. Президентті, Республика Парламенті Мәжілісі мен мәслихаттары депутаттарын, жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін азаматтардың тікелей сайлауы.

9. Сайлау нәтижесі бойынша тек бір ғана депутат сайланатын округ 

Көлденең:

2.18 жасқа толған  азаматтың сайлауға дауыс беру  құқығы

4.Республика Парламеті Сенатының депутаттарын сайлау қалай өткізіледі?

6. Сайлау органдарының өкілеттіклік мерзімі неше жыл?

8. сайлаушылар  Республика Президентi, Парламентi  Мәжiлiсiнiң және мәслихаттарының  депутаттары сайлауына тең негiздерде  қатысу құқығы

10. Мәжілістің 9 депутатын сайлайды?