Азаматтық іс жүргізу қатынастарының құқықтық объетісі

    Екінші - қатынастың субъектілерінің екі  жақты құқықтары мен міндеттерінің  толық көрсетілуі. Бір жағының құқығы екінші жағының міндеттеріне сәйкес, тең келеді. Субъектілердің бостандығы тең болады.

    Үшінші - субъектілер өз еріктерімен, өз мүдде-мақсаттарын  іске асыру үшін құқықтық қатынас  жасайды.

    Төртінші  — егер қатынаста нормативтік  актінің мазмұны бұзылса немесе субъектілер өз міндеттерін дұрыс, толық орындамаса, мемлекеттің   қатынасуымен   бұл   кемшіліктер   түзетіліп, жауапкершіліктің түрін анықтауға тиіс.

    Құқықтық  қатынастардың түрлері:

    1.  Қоғамдағы барлық қатынастар  және нормативтік актілер құқықтың жүйе-саласына сәйкес бірнеше түрге бөлінеді:

    мемлекеттік, әкімшілік, азаматтық, қылмыстық, қылмыстық-процессуалдық, азаматтық-процессуалдық, т.б. құқықтар.

    2. Құқықтық норманың атқаратын  ісіне қарай қаынастар екіге  бөлінеді: реттеуші және қорғаушы. Реттеуші нормалар қатынастарды реттеп, басқарып, дамытып отырады. Қорғаушы нормалар қарым-қатынастардың дұрыс, заңға сәйкес орындалуын қамтамасыз етеді.

    3.  Құқықтық қатынастар мазмұнына  қарай екіге бөлінеді: жалпылық  және нақты. Жалпылық түрде  құқықтық қатынас мемлекет пен жеке азаматтардың арасында болады. Нақты түрдегі қатынастар заңды себептер, фактілер болғанда басталады. Мысалы, сауда-сату шарты, біріккен фирма құрылысы т.б. себептер.

    4.   Құқықтық қатынастардың субъектілерінің  жағдайларына қарай екіге бөлінеді: абсолюттік және салыстырмалы. Абсолюттік түрде қатынастан туатын құқық бір жағындағы субъектіде болады, ал екінші жағындағы субъектісінде тек міндеттер болады. Бұл жағдай нормативтік актіде анық көрсетіледі. Мысалы, жеке меншіктің иесі құқықтық қатынаста болса, оның құқығын ешкім бұза алмайды және ол меншікке қатынастың субъектілері нышан келтірмеуге міндетті. Салыстырмалы түрдегі қатынастардың субъектілерінің құқығы мен міндеттері бірдей болады.

    Азаматтық іс жүргізу құқығының деректемелері арасында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының түсіндірмелері ерекше орын алады. Ғылымда бір авторлар басшылыққа алынатын түсіндірмелер нормативтік сипатта болады деп санайды, басқалары өзгеше пікір ұстанады.

    Істі  дайындау кезінде судьяның алдында мынадай міндеттер тұрады:

    1) дәлелдеу нысанасын, яғни істі  сот отырысында қарау кезінде  сот нақтылауға тиіс болатын  заңдық факторлар шеңберін дұрыс  анықтау; 

    2) тараптардың арасындағы құқықтық  қатынасты анықтайды және қандай  заңды басшылыққа алатынын шешеді;

    3) іске қатысатын адамдардың құрамын,  яғни іс кімнің (прокурордың, үшінші  тұлғалардың, мемлекеттік басқару  органының, кәсіподақтардың және  басқалардың) қатысуымен қаралуға  тиіс екенін анықтау;

    3) іске қажетті айғақ материалдарының  бәрін шоғырландыру. 
 

    Пайдаланылған әдебиеттер 

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995
2. ҚР Азаматтық іс жүргізу құқығы, 2006.- 122 б.
3. ҚР Азаматтық іс жүргізу кодексі, 2007.—89 б.

4. Н.Назарбаев  Қазақстан халқына Жолдауы-2008

5. Төлеуғалиев,  Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы, Алматы – 2001.- 67 б.

6. Гражданское  право Республики Казахстан, Алматы  – 1999.- с. 231

7.   Атқарушы іс жүргізу органдарының қызметтері мен міндеттері//Заң-№7-2005 . – 89 б.

8. Баянов  Е. Мемлекет және құқық негіздері//Алматы  – 2001.- 261 б.

    9. Мемлекет және құқық теориясы//Алматы  – 2003.- 116 б.

       10.Теория государство и права//М., 2001

       11.    Жилин Г.А. Цели гражданского судопроизводства и их реализация в суде первой инстанции. Автореф. дис.докт.юрид.наук. М., 2000.С.64.

    12. Жуйков В.М. О новеллах в гражданском процессуальном праве. М., 1996. С.4.

    13. Нұрмашев К. Азаматтық іс жүргізу  құқығы, Алматы-2007

       14. Гурвич М.А. Основные черты гражданского процессуального правоотношения//Сов.гос-во и право-1992

       15. Елисейкин П.Ф. Гражданское процессуальное правоотношение//М., 1989

16. Щеглов В.Н: Субъекты судебного гражданского процесса//Томск, 1979