Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің – Қазақстан Республикасының банк жүйесіндегі алатын орны

3) Басқармада ашылған  корреспонденттік және өзге де  банктік шоттардың жұмыс істеуін,  Ұлттық Банктің орталық аппаратының  бөлімшелері мен филиалдары, сондай-ақ  Ұлттық Банк және «Ұлттық Банктің  Қазақстан банкаралық есеп айырысу  орталығы» шаруашылық жүргізу құқығы бар республикалық мемлекеттік кәсіпорнының пайдаланушылары арасындағы ақша төлемдері мен аударымдарының уақтылы және үздіксіз  жүзеге асырылуын қамтамасыз ету;

4) ішкі және сыртқы  қаржы нарықтарында Ұлттық Банк  жүргізген операциялардың, Ұлттық  Банктің сыртқы басқаруға берілген (Asset Management) активтерінің, Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының  активтерін басқару бойынша операцияларды, кастодиандық қызмет көрсету, ақшаны және бағалы қағаздар портфелін сенімгерлік басқару және клиенттерге брокерлік қызмет көрсету бойынша операцияларды есепке алудың дұрыстығын, уақтылылығын және толықтығын қамтамасыз ету;

5)  банктердің  банктік бірегейлендіру кодтарының анықтамалығын қалыптастыру және жүргізу;

6)  эмиссиялық-кассалық операцияларды есепке алудың дұрыстығын, уақтылылығын және толықтығын қамтамасыз ету;

7)  белгіленген нысандар бойынша қаржылық есептілік жасау;

8) банктердің  банктік бірегейлендіру кодтарын, сондай-ақ банктердің кодтарын беру болып табылады.

Бюджетті жоспарлау және бақылау басқармасы

         Басқарманың негізгі міндеттері:         

1) Ұлттық Банктің мақсаттары  мен міндеттеріне сәйкес оның  бюджетін (шығыстар сметасын), кірістері  мен шығындарының болжамын, мемлекеттік  сатып алулар жоспарын қалыптастыру;          

2) Ұлттық Банктің бюджетін (шығыстар сметасын), кірістері мен шығындарының болжамын жоспарлаудың, олардың орындалуы туралы есептіліктің, Ұлттық Банк ұйымдарының және Ұлттық Банк акционері болып табылатын акционерлік қоғамдардың қызметін бизнес-жоспарлаудың, Ұлттық Банк құрылымында баға белгілеудің және өнім (жұмыс, қызмет) дайындау құнын есептеудің бірыңғай методологиясымен қамтамасыз ету;          

3) Ұлттық Банктің негізделген  және теңгерілген бюджетін, кірістері  мен шығындарының болжамын, мемлекеттік  сатып алулар жоспарын қалыптастыру, олардың орындалуын талдау және бақылау арқылы Ұлттық Банктің қаражатын тиімді жұмсауды және пайдалануды қамтамасыз ету;        

4) бизнес-жоспарларын тексеру және  талдау, қаржылық есептіліктері  бойынша қорытындылар дайындау  арқылы Ұлттық Банк ұйымдарының және Ұлттық Банк акционері болып табылатын акционерлік қоғамдардың қызметін тиімді басқаруды көтеру;        

5) Қазақстан Республикасының мемлекеттік  сатып алу туралы заңнамасына  сәйкес және Ұлттық Банктің  нормативтік құқықтық актілерінде  көзделген тәртіппен конкурс рәсімдерін жүргізу және бір көзден сатып алу тәсілдерімен тауарларды, жұмыстарды және қызмет көрсетулерді мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру.

Тәуекел-менеджмент басқармасы

          Басқарманың негізгі міндеттері:

1) Ұлттық Банк бөлімшелерінде интеграцияланған тәуекел менеджментінің әдіснамасын әзірлеу және ұйымдастыру;

2) Ұлттық Банкте қаржы  тәуекелдерін басқару саясатын  әзірлеу және іске асыру;

3) Ұлттық Банктің бизнес-процесстерінің  үздіксіздігі мәселелері бойынша  әдіснаманы әзірлеу. 

Автоматтандырылған банктік ақпарат жүйелерін ендіру басқармасы

           Басқарманың негізгі міндеттері:         

 Автоматтандырылған  банктік және әкімшілік-шаруашылық  ақпарат жүйелерін таңдау және  өндірістік пайдалануға ендіру, Ұлттық Банк қызметкерлерін олармен жұмыс істеуге оқыту.

Қауіпсіздік басқармасы

          Басқарманың негізгі міндеттері:         

1) Қазақстан Республикасының және Ұлттық Банктің қолданылып жүрген нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес қорғалатын мәліметтердің сақталуын және жария болмауын қамтамасыз ету;          

2) Ұлттық Банктің ақпараттық жүйелеріне рұқсатсыз кіруге жол бермеу;          

3) Ұлттық Банктің орталық аппаратында, филиалдарында, “Банкнот фабрикасы” РМК-да  және  «Қазақстан Теңге сарайы» РМК-да өрт қауіпсіздігі, кіру және объект іші режимінің сақталуына бақылау жасау;          

4) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінің және Ұлттық Банктің нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына сәйкес жұмылдыру жұмысы, азаматтық қорғаныс және төтенше жағдайлар жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру.

Шаруашылық басқармасы

        Басқарманың негізгі міндеті:         

 Ұлттық Банк орталық  аппараты бөлімшелерінің және  филиалдарының тиімді қызмет  етуіне қажетті материалдық-техникалық  жағдайлар жасау.

Үйлестіру басқармасы (Астана қаласы)

        Департаменттің негізгі міндеттері:         

1) Ұлттық Банктің Астана қаласында орналасқан Қазақстан Республикасының Президенті Әкімшілігімен, Парламентімен, Үкіметімен, министрліктерімен және ведомстволарымен, сондай-ақ сот органдарымен оралымды іс-қимыл жасауын қамтамасыз ету;        

2) Астана қаласында  өткізілетін жиналыстарға, жұмыс  кездесулеріне, конференциялар мен  отырыстарға, Қазақстан Республикасы  Президентінің Әкімшілігінде, Парламентінде,  Үкіметінде және мемлекеттік органдарында нормативтік құқықтық актілердің жобаларын талқылауға қатысу, Ұлттық Банктің нормативтік құқықтық актілерінің Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуі жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру.

Мемлекеттік құпияларды қорғау жөніндегі басқарма

      Мынадай,  оның ішінде құпия құжаттар  бақылауға алынады:

      1) Қазақстан  Республикасы Президентінің Ұлттық Банкке тапсырмалар беретін актілері және тапсырмалары;

      2) Ұлттық Банкке тапсырмалар беретін Үкімет қаулылары, Үкімет мәжілістерінің хаттамалары, Премьер-Министрдің өкімдері;

      3) орындалу мерзімдері көрсетілген немесе бақылауға алу туралы нұсқаулар, «шұғыл», «баяндалсын», «ұсыныстар енгізілсін» деген белгілер бар Қазақстан Республикасы Президентінің, Премьер-Министрінің, оның орынбасарларының, Президент Әкімшілігі Басшысының, Премьер-Министрі Кеңсесі Басшысының Ұлттық Банктің атына актілері және тапсырмалары (оның ішінде кеңестердің хаттамаларында және іс-шаралардың жоспарларында қамтылатындар), сондай-ақ мазмұнынан оларды бақылауға қою қажеттілігі туындайтын тапсырмалар;

      4) Парламент депутаттарының сауалдары және Ұлттық Банктің қорытындысы қажет олар бастамашылық жасаған заң жобалары;

      5) мазмұнынан  белгілі бір мәселелер бойынша  жауап беру, түсіндіру, ұсыныстар енгізу қажеттілігі туындайтын мемлекеттік органдардың хаттары;

      6) жеке  және заңды тұлғалардың өтініштері;

      7) келісу  үшін Ұлттық Банкке келіп түсетін  нормативтік құқықтық актілердің жобалары;

      8) Басқарманың  және Директорлар кеңесінің қаулылары, Ұлттық Банк басшылығының бұйрықтары, өкімдері, тапсырмалары.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Қазақстан  Республикасының Ұлттық банкінің нарықтық жағдайдағы алатын орны

2.1 Мемлекеттiң ақша-несие саясатын әзiрлеу және жүргiзу

 

     ҚР-ның Ұлттық банкі – ақша резервтерiн, басқа да материалдық құндылықтардан тұратын жекеше мүлкi бар заңды тұлға. Мүлiктiң құралу көздерiне – банк iсiнен түскен табыстар, бағалы қағаздардан түскен табыстар және бюджеттерден түскен дотациялар жатады.

       Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты – Қазақстан Республикасында баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.

      Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн Қазақстан  Ұлттық Банкiне мынадай мiндеттер  жүктеледi:

1) мемлекеттiң ақша-несие саясатын әзiрлеу және жүргiзу;

2) төлем жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;

3) валюталық реттеу мен валюталық  бақылауды жүзеге асыру; 

4) қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын  қамтамасыз етуге жәрдемдесу.

      Осы аталған Ұлттық  банктің міндеттері мен қызметтерінің  тиімді жүргізілуі ұлттық экономиканың тұрақты дамуын, инфляция деңгейінің төмен шамасын қамтамасыз ету, валюталық операциялардың бір ізге түсуін, елдің жалпы қаржы жүйесінің дамуын жүзеге асырады.

      ҚР-ның Ұлттық банкінiң негiзгi мiдеттерi – ұлттық валютаның iшкi және сыртқы тұрлаулылығын қамтамасыз ету. Оларға:

• Ақша айналымы, несие, банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды ұйымдастырады;
• Ақша, несие және банк жүйелерiнiң тұрақты қызметiн қамтамасыз етедi;
• Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу – сату және айырбастау операцияларын жүргiзетiн банктiк және басқа ұйымдардың мүддесiн қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттiң экономикалық саясатын жүргiзедi.  

      Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң қызметтерi мен операциялары. 

      Ұлттық банк “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” Заңға сәйкес мынадай қызметтер мен операцияларды орындайды:

      Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын жалғыз орган болып табылады. Ақша-несие саясаты: 
־ ресми қайта қаржыландыру ставкасын; 
־ ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейлерін; 
־ ең аз міндетті резервтердің нормативтерін; 
־ ерекше жағдайларда операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейіне және көлеміне қойылатын тікелей сандық шектеулерді белгілеу арқылы жүзеге асырылады.  

      Қазақстан Ұлттық банкiнiң функциясы, өкiлеттiгi және құқықтары

      Қазақстанның Ұлттық банкi:

• Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ақша-несие саясатын жүргiзедi, банкноттар мен тиындардың Қазақстан Республикасының аумағындағы бiрден-бiр эмитентi болып табылады, бағалы қағаздар эмиссиясын жасайды. Қазақстан Ұлттық Банкi эмиссия жасайтын бағалы қағаздар мемлекеттiк бағалы қағаздар болып табылады және олар жөнiнде Қазақстан Ұлттық Банкi мiндеттемелер алады.
• Қазақстан Республикасының Үкiметiмен келiсiм бойынша Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мемлекеттiк қарыздарына қызмет көрсетуге қатысады және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң мемлекеттiк қарыздарына қызмет көрсетедi;
• Банктерге, сондай-ақ Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша Қазақстан Ұлттық Банкiнде банк шоттарын ашқан заңды тұлғаларға несие беруге құқылы. Банктер үшiн соңғы сатыдағы кредитор болып табылады;
• Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы белгiлейтiн тәртiппен және шартпен банктердiң және басқа ұйымдардың алған несиелерi бойынша Қазақстанның Ұлттық Банкi алдындағы борыштарын қайта құрылымдауға құқылы;

      1) Банк операцияларының мынадай түрлерiн жүргiзу тәртiбiн айқындайды: банктердiң және банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың корреспонденттiк шоттарын ашу және жүргiзу; жеке және заңды тұлғалардың металл шоттарын ашу және жүргiзу, оларда осы тұлғаға тиесiлi тазартылған қымбат бағалы металдардың нақты мөлшерi көрсетiледi; кассалық операциялар; аударымдық операциялар; есепке алу операциялары; жеке және заңды тұлғалардың, оның iшiнде корреспондент банктердiң тапсыруы бойынша олардың банк шоттары бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыру; банкаралық клиринг; сейфтiк операциялар; төлем карточкаларын шығару; банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау; шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру; чек кiтапшаларын шығару; аккредитив ашу (ұсыну) және растау мен ол бойынша мiндеттемелердi орындау;

      2) Қазақстан Республикасының заң актілерiнде белгіленген жағдайларда қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөнiндегi уәкiлетті мемлекеттiк органға (бұдан әрi - уәкiлетті орган) банк операцияларының жекелеген түрлерi бойынша уәкілетті органның лицензия беру мүмкіндігі туралы қорытынды береді, сондай-ақ осындай қорытынды берудің тәртібін айқындайды;

• Қаржы рыногындағы сыйақының рыноктық ставкаларына ықпал етудi жүзеге асырады.
• Қазақстан Республикасында ақша төлемдерi мен аударымдарын жүзеге асыру тәртiбiн, жүйесi мен нысанын белгiлейдi, банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдар арасында Қазақстан теңгесiмен ақша аударымдарының уақтылы және кiдiрiссiз жүргiзiлуiн қамтамасыз ететiн төлем жүйелерiнiң жұмыс істеуін ұйымдастырады, сондай-ақ қадағалауды жүзеге асырады, банктердiң, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың өздерi пайдаланатын автоматтандырылған жүйелер мен банк ақпаратын қорғаудың сенiмдi, қауiпсiз болуын қамтамасыз ету жөнiндегi ең төменгi талаптарын белгiлейдi; Банк операцияларын жүзеге асырған кезде электрондық банк қызметiн көрсету ережелерiн белгiлейдi;
• Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асырады және валюта операцияларының барлық түрлерiн жүргiзуге құқылы;

      1) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғаларға валюталық операциялар жүргiзуге, қолма-қол шетел валютасында бөлшек сауданы жүзеге асыруға және қызмет көрсетуге, сондай-ақ шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыруға лицензиялар бередi;

      2) банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға: банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялауға; банкаралық клирингке; сейф операцияларына; төлем карточкаларын шығаруға лицензиялар бередi;

      3) Қазақстан Ұлттық Банкінің лицензиясы негiзiнде инкассациялау жөнiндегi операцияларды жүзеге асыратын заңды тұлғалардың, сондай-ақ қызметiнің бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең төменгi мөлшерiн және қалыптастыру тәртiбiн белгiлейдi;

      4) қызметiнiң бiрден-бiр түрi шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғаларға әдiлет органдарында мемлекеттiк тiркелуге рұқсат бередi;

• Банк қызметi, ақша төлемдерi мен аударымдары, заң актілерімен белгiленген өкiлеттiк шегiнде валюталық операцияларды жүзеге асыру мәселелерi бойынша барлық банктердiң, банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың және олардың клиенттерiнiң мiндеттi түрде орындауына жататын нормативтi құқықтық актiлер шығарады, сондай-ақ олардың сақталуын қадағалауды жүзеге асырады;