Техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында бәсекеге қабілетті білікті мамандарды даярлау жолдарын арттыру

“Техникалық және кәсіптік  білім беру ұйымдарында бәсекеге  қабілетті білікті мамандарды  даярлау жолдарын арттыру”

•  Нарықтық экономика еңбек нарығында бәсекеге қабілетті мамандарға сұранысты қажет ететіні мәлім. Бұл білім ордаларының барлық салаларына жаңа талап, жаңа міндет, жаңа мақсаттар жүктейді. Кез-келген жас маман өзі таңдап алған кәсібінің қыр-сырын ғана емес, сол саладағы жаңа технологияларды, жаңаша жұмыс жасау дағдыларын, жаңаша ойлауды, белгілі ортаға  икемді қарым-қатынастарды қалыптастыруды үйреніп, заман талабына сай қолдана білсе ғана, бәсекеге қабілетті болатыны сөзсіз.                                                                                                                                                                                                                                               Елбасының шілде айында қабылданған техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2008-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында техникалық мамандықтарды бірінші кезекте дамыту қажеттілігіне тағыда тоқтатылып өтті.

• Осыған орай, жас мамандар сапалы білім, кәсіби шеберлік алумен қатар, заман талабына сай білімді, білікті маман иелері болып, нарық заманының бәсекесіне түсе алатын, түскен ортасында өзінің білім деңгейі мен кәсіби шеберлігін көрсете алатын өз мамандығының жан-жақты шеберін дайындауды – кәсіптік білім ордалары басты назарға алулары қажет.
• Еліміздің білім мекемелеріне, оның ішінде кәсіптік мектептерге тек арнайы білім берумен ғана шектелмей, түлектерге кәсіби жағынан жылдам бейімделу дағдыларын қалыптастыру – бүгінгі таңдағы өзекті мәселелердің бірі. Өйткені жас маманнан нарықтық экономика шаруашылық сараптауды, логикалық ойлауды, шұғыл шешім қабылдауды, өз бетімен  әрекетттер жасауды талап етеді.

 

•          Республикамыздың алдында тұрған басты міндеттердің бірі- әлемдік қауымдастыққа Қазақстанның, оның экономикасы мен білімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру. Аталған міндеттерді шешу Ел президентінің «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында » атты Жолдауында және Қазақстан Республикасының  2005-2010 жылдарға білімді жетілдірудің Мемлекеттік бағдарламасында айқын көрініс тапқан.
• Бағдарламада кәсіптік білім беру жүйесінің құрылымын өзгертіп дайындалатын мамандарды стандарттау жүйесі ұсыныстарына сәйкестендіру көзделген. Бұл шаралар іс жүзінде асқанда білімді басқарудың тиімді жүйесі құрылып, кәсіби шараларды өздігінен творчествалық тұрғыдан шеше алатын бәсекеге сәйкес мамандар даярланып, тұлғаның кәсіби бәсекелестігін қалыптастыру қамтамасыз етіледі.

 

•       Қазіргі заманғы білім әлемінде болып жатқан революция оның адам өміріндегі алатын орнын түбегейлі өзгертті. Оған негіз болған қазіргі өзгеріп жатқан технология мен ақпарат ағымдарының қарқынды дамуы, адамның алған білімі мен мамандығының тез ескіріп сәйкессіз болып қалуы. Адамзаттың ойлау жүйесіндегі түбегейлі өзгерістер өмірдің барлық саласын қамтыған. Аталған құбылыстан сырт қалу қоғамымызға үлкен сын. Бұл тұрғыда әлемдік өркениеттің ұйытқысы болып отырған  біліктілік пен білім кеңістігін интеграциялау бағыты мен бағдары бүгінгі күннің негізгі мәселесі. Сондай-ақ оқушыға өздігінен ұғыну, талдау, ақпаратты тиімді пайдалану, қоғамда пайдалы тұрғыдан араластыру құзыреттілігі де негізгі қажеттілік.

 

• Болашақ мамандарды дайындауда оқу процесін өндіріспен ұштастыру басты мәселе. Өйткені, оқу орындары мен өндірістік кәсіпорындар арасындағы байланыссыз білікті мамандар даярлау мүмкін емес. Оқытуды өндіріспен ұштастыруды келесі кескіндерде қарастыру қажет:
• Еңбек нарығында дайындалатын мамандарға деген сұранысты ескеру
• Оқу орындарының материалдық – техникалық базасы мен оқу-әдістемелік  құралдармен қамтамасыз ету
• Оқытушылардың кәсіби шеберлігін шыңдау
• Серіктес ұйымдармен, потенциалды жұмыс берушілермен байланыс орнату
• Мамандықтар бойынша мемлекеттік стандарттар сапасын арттыру
• Оқыту процесі үнемі экономикалық дамыумен тікелей  байланысты болады.

 

• Орта және шағын бизнес  түрлерінің дамуы, осы саладағы мамандарға деген қажеттілігін туындады. Мұнда бірінші кезекте мамандарға қойылатын талаптар – кәсіби сапалылығы , жұмыс істеу қабылетті, іскерлігі , біліктілігі. Кадрлар даярлау, қызмет көрсету және өнер кәсіптік емес салаларының көбейгенімен , керісінше техникалық құрылыс, ауыл шаруашылығына жетіспейтін байқалады.
• Келесі кезекте сұранысқа ие болатын мамандықтар дайындау үшін оқу орындарының материалдық техникалық базасы мен оқу-әдістемелік құралдармен қамтамасыз ету жағдайы бар ма?-деген сұрақ туындайды. Жасыратыны жоқ, көптеген оқу орындарында кәсіптік білім беру ескерген МТБ, оқу-әдістемелік құралдармен, сондай-ақ арнайы педагогикалық дайындықтан өтпеген оқытушылармен жүргізіледі.

• Сондықтан бүгінгі күнде еліміздегі білім беру жүйесін реформалау үшін нарықтың дамуы мен өтпелі процестерді есепке алмай оқу орындарының бірі мен бірінің ара қатынас жүйелеріндегі және де оқушылармен өндіріс ерекшеліктерін ескеруді қажет етеді.  Кәсіби мамандар даярлау жаңа көзқараспен, яғни еңбек ету білім мен біліктілігінің сұранысына сәйкес болуы керек.
• Оқыту технологиясы – бағдарламада көрсетілген оқыту мазмұны жүзеге  асыру мен алға қойған мақсаттарға жетудің ең тиімді жолмен қамтамасыз ететін сызба-нұсқалар , үлгілер, әдістемелер , құралдар жүйесі.
• Осы ретте оқу-әдістемелік құралдар, оқулықтар көптеген арнайы пәндер бойынша шығарылғаны мен , олардың жетіспеушілігі ,әсіресе қазақ  тілінде, байқалады.

• Дегенмен нарық жағдайында білім және жылдам өзгеретін экономикалық ситуацияда жұмыс берушылер арасындағы серіктестіктің жоқтығы, бастауыш және орта кәсіптік білім жүйелері арасындағы сәйкессіздікке алып келіп. Кадрлар даярлау экономика секторына  да әсерін тигізді.  Аталған проблемаларды шешуге 2015 жылға дейінгі стратегиялық инновациялық Бағдарламаны қабылдау негіз болды.  Ол индустрияның өңдеу саласындағы заут фабрикалар іске қосылып барлық потенциалдары толық пайдалану және жаңа жұмыс орындарын ашуды көздейді. Сонымен Қатар Қазақстан болашақта жоғары техналогиялық тауарлар мен жедел өсу үстіндегі экономикаға қызмет көрсету үшін қызметтер өндіруге бағытталған өңірдің сервистік – технологиялық орталығына айналуы тиіс. Ал жұмыстардың пәрменді түде орындалуы білікті кадрлардың қолында екені белгілі.

 

• Лицей түлегінің мүмкіндіктерін ашуды атқарылатын оқу-тәрбие шаралары  педагог-оқушы-жұмыс беруші кәсіпорын арасында жүйелі жұмыс бағыттары нәтижесінде жүзеге асатыны белгілі.
• Кез-келген жас мамандарды дайындаудағы бастамалардың ұйытқысы болатын,                                                                                                                                                  әрине, кәсіпорындар екендігі бәрімізге белгілі. Тек солардың өндірістік оқыту шеберлерімен жүйелі түрде бірлескен жұмысы оң нәтиже береді деп айтуға болады. Сонымен қатар, ұсынылған бағыттар бойынша жасалған жұмыстардың нәтижесінде төмендегі мәселелерді тиімді шешуге болады:
• -түлектердің жұмысқа орналасу көрсеткіштері көтеріледі;
• - жас мамандардың дайындық деңгейі жоғары болады;
• - дайындық деңгейінің тәжірибелік жақтарына бақылау жасау мүмкіндігі артады;
• - алдағы уақытта қандай маман иелеріне сұраныс болатыны анықталады;
• - нарықтық экономикада сұраныс тудыратын мамандар бойынша сараптама жасалады.

 

• Лицей түлегінің мүмкіндіктерін ашуды атқарылатын оқу-тәрбие шаралары  педагог-оқушы-жұмыс беруші кәсіпорын арасында жүйелі жұмыс бағыттары нәтижесінде жүзеге асатыны белгілі.
• Кез-келген жас мамандарды дайындаудағы бастамалардың ұйытқысы болатын,                                                                                                                                                  әрине, кәсіпорындар екендігі бәрімізге белгілі. Тек солардың өндірістік оқыту шеберлерімен жүйелі түрде бірлескен жұмысы оң нәтиже береді деп айтуға болады. Сонымен қатар, ұсынылған бағыттар бойынша жасалған жұмыстардың нәтижесінде төмендегі мәселелерді тиімді шешуге болады:
• -түлектердің жұмысқа орналасу көрсеткіштері көтеріледі;
• - жас мамандардың дайындық деңгейі жоғары болады;
• - дайындық деңгейінің тәжірибелік жақтарына бақылау жасау мүмкіндігі артады;
• - алдағы уақытта қандай маман иелеріне сұраныс болатыны анықталады;
• - нарықтық экономикада сұраныс тудыратын мамандар бойынша сараптама жасалады.

 

•  Болашақ мамандарды дайындауда оқу процесін өндіріспен ұштастыруда жақсы нәтижелерге қол жеткізу үшін келесі ұсыныстарды ескерген жөн.
• Іс жүзінде қолданып жүрген мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары пәндік жүйе тұрғысынан қарастырылып, еңбек нарығындағы жұмыс берушілердің талаптары ескерілмеді. Осы уақытқа дейін кәсіби білім берудің мақсаты ретінде білім, машық және дағдылардың жиын қарастырылғанды; бұлар мамандықтардың жіктемелік сипаттамаларында көрініс тапқан. Ал қазіргі білікті жұмысшы мен маман үшін білім мен машық – дағдыларды игерумен қатар, оларды практикада қолдана білуі де аса маңызды. Сондықтан біліктілік амалдарға негізделген жаңа мемлекеттік стандарттар даярлау қажеттілігі туды.
• Арнайы пәндерден дәріс беретін оқытушылардың кәсіби шеберлігін шыңдау мақсатында кәсіби орталықтар ашу керек. Онда педагог кадрлардың білімі, біліктілігі, іскерлігі қоғам талабына сай деңгейге көтерілуі тиіс.

 

• Арнайы пәндерден дәріс беретін оқытушылардың кәсіби шеберлігін шыңдау мақсатында кәсіби орталықтар ашу керек. Онда педагог кадрлардың білімі, біліктілігі, іскерлігі қоғам талабына сай деңгейге көтерілуі тиіс.
• Оқу орындары қазіргі талапқа сай технологиямен қамтамасыз етіліп, олардың материалдық – техникалық базалары жетілдіріліп жаңа буын оқулықтарының дайындалуы қолға алынса.
• Облыс көлемінде лицейлер арасында әрбір мамандықтар бойынша «Ең үздік маман» сайысы ұйымдастырылып, оған потенциалды  жұмыс берушілер қатысып, игерген білімдері мен дағдыларын сараптап баға берілсе.

 

•         Нарық-  бұл бәсеке. Осы бәсекеде кім жақсы, терең біліммен қаруланса, оны пайдалана білсе, сондай-ақ білгенін жетілдіріп отырса, сол ұтады. Біз әр күн сайын жаңалықтармен сусындауға, нағыз кәсіби мамандар даярлау үшін үнемі ізденіс үстінде болуға тиіспіз.
• Жоғарыда келтірілген ұсыныстар ескерілген жағдайда кәсіби біліммен сусындалған бүгінгі ұрпақ ел болашығының тірегіне айналатынына күмәніміз жоқ.