Контактілік дәріс сабақтарының кестесі

А) қатаң

В) икемді

С) ешқандай өзгерістер енгізілмейді

D) ешақнадй толықтырулар енгізілмейді

Е) оңай өзгертіледі 

2. Әлеуметтік-экономикалық  құқықтар мен міндеттер мынаны  анықтайды:

А) азаматтық қоғам мүшесі ретіндегі  тұлғаның әлеуметтік жағдайы

В) азаматтық қоғам мүшесі ретіндегі  тұлғаның экономикалық жағдайы

С) азаматтық қоғам мүшесі ретіндегі  тұлғаның құқықтық жағдайы

D) азаматтық қоғам мүшесі ретіндегі тұлғаның статустық жағдайы

   Е) азаматтық қоғам мүшесі ретіндегі  тұлғаның саяси жағдайы 

3. Жазылған  Конституциялар ішіндегі ең ескі  Конституция:

А) Франция

В) АҚШ

С) Жапония

D) Ұлыбритания

Е) Германия 

4. Франция  Конституциясы мыналардан тұрады:

А) Үш құрамды бөліктен – баптар преамбуласы  мен түзетулерден

В) Екі құрамдас бөліктен – преамбула  мен түзетулерден

С) Екі құрамдас бөліктен – преамбула  мен баптардан

D) екі құрамдас бөліктен – баптар мен түзетулерден

Е) ешқайсысы да дұрыс емес 

5. Шетелдердің  Конституциялық құқық ғылымының  пәні:

А) аналитикалық түрде зарттелетін  нақты елдердің мемлекеттік құқығы, Конституциялық нормаларды іске асыруда  пайда болатын қоғамдық қатынастар

В) аналитикалық жәнее синтетикалық түрде  зерттелетін нақты елдердің мемлекеттік  құқығы немесе Конституциялық-құқықтық нормаларды іске асыруда пайда болатын  қоғамдық қатынастар

С) аналитикалық, синтетикалық жағынан  зерттелетін, Конституциялық-құқықтық нормаларды іске асыруда пайда болатын  қоғамдық қатынастар

D) Конституциялық нормаларды іске асыруда пайда болатын қоғамдық қатынастар мен синтетикалық жағынан зерттелетін ұлттық мемлекеттік құқықтық жүйелер

Е) бүкіл жауаптар дұрыс емес 

     2-тақырып Шетелдегі қоғамдық құрылыстың конституциялық-құқықтық негіздері

   Контитуциялық құрылым - контитуциялық құқық нормаларымен сақталуы қамтамасыз ететін мемлекеттік  ұйым.

   XIX ғ. басында Ұлыбританияда, АҚШ-та, Францияда адам құқықтарын сотттық  қорғау және билік бөліну болып  табылатын ең аз белгілерімен  конституциялық құрылым бекітілді.  Ал, бұл Германияда біршама кеш  болды. Кубаны қоспағанда социалистік  мемлекеттерде контитуциялық құрылым  болмаса да конституциялық құқық  әрекет етті. Қазір Шығыс Еуропаның  постсоциалистік мемлекеттері, сонымен  қатар Монғолияда контитуциялық  құрылым және ұтымды конституциялық  құқық қалыптастыру үрдісі басталды.

   Мемлекет  – саяси институт. Мемлекет –  конституциялық құқық субъектісі. Мемлекет – билік органдарының жергілікті агентерімен, мемлекеттің сайлау корпусымен бірігіп немесе федерация субъектісі, не заң шығарушылық автономиясы  бар территориялық қауымдастықпен мемлекет аумағында әрекет ететін, не заңшығарушылық автономияны қолданатын билік органдар жүйесі.

   Федерация субъектілері – ешқашан мемлекет болып табылмайтын автономиялық аумақтық бірдестіктер; олардың барлығы  мемлекет тәрізді құрылымдар. Федеративті  мемлекетті құрайтын мемлекеттік құрылымдар болып (штаттар, жерлер, провинциялар) федерация субъектілері табылады және де олар өздерінің әкімшілік-аумақтық бөліністері бар.

   Мемлекет  салыстырмалы дербестікке ие.

   Мемлекет  саяси жүйедегі өзінің ролін бір  сәтте қоғамдық мәселелерді шешу әдісі және мемлекеттік орган  немесе мекеме қызметінің бағыты ретінде  көрінетін келесі қызметердің қатысуымен атқарылады:

1. Саяси қызмет – саяси және өзге де қоғамдық институттардың тиісті қызмет жағдайын қамтамасыз ету. Мемлекет қоғамдық өмірдің саяси өрісін реттей отырып, саяси күштердің «ой тәртібін» бекітеді және осы тәртіптің сақталуын қамтамасыз етеді.
2. Мемлекеттің экономикалық қызметі экономикалық қатынастарды реттеу нысанында көрінеді.
3. әлеуметтік қызмет мемлекеттік кең бағдарламалар арқылы іске асырылады (білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік төлемдер).
4. Идеялогиялық қызмет мақсаты қоғамды адамгершілік құндылық рухында, ізгілік - әдептілік, мәдени сипатта тәрбиелеу болып табылады.

 

   Мемлекеттің негізгі сипаттамаларын қарастырамыз:

1. Әлеуметтік мемлекет. Мұндай мемлекет қоғамға қызмет етеді және ақталмаған әлеуметтік айырмашылықты төмендету немесе жоқ қылуға ұмтылады (Италия, ГФР). әлеуметтік мемлекет сипаттамасы экономикалық және әлеуметтік құқықтар және бостандықтардың конституция кепілін және мемлекеттің азаматтар алдындағы міндетін білдіреді.
2. Құқықтық мемлекет. Мемлекетің конституциялық сипаттамасы құқықтық ретінде адам құқықтарының бұзылмаушылығын жариялауда нақтыланады (АҚШ, Жапония). Демократиялық мемлекеттердің қазіргі конституцияларында адамның негізгі құқықтарының беріктігін; құқықтар мен бостандықтардың кепілдік механизмінің негізін орнату; мемлекеттік органдардың, мемлекеттердің, лауазымды тұлғалардың және қызметкерлердің конституция және заң шеңберінде әрекет ету міндеттілігін конституциялық орнату; соттардың тәуелсіздігінің конституциялық қағидасын; конституцияның жоғарылығы қағидасын; ұлттық құқық нормаларынан халықаралық құқық нормаларынан басымдылық қағидасын кепіл беретін нормалар бар.
3. Демократиялық мемлекет. Демократиялық мемлекетті ұйымдастыруда азаматтарда және бірлестіктерге мемлекеттің басқарушылық шешім мазмұнына әсер ету, осы шешімдерде әлеуметтік мүддені іске асыруға қол жеткізуге мүмкіндік ашылуында көрінеді.
4. Зайырлы мемлекет. Мемлекеттің зайырлы ретінде конституциялық сипаттамасы шіркеуді мемлекеттен бөлу және олардың қызмет аумақтарын шектеуді білдіреді (Италия). Мемлекеттің зайырлық сипаты діни ұйым құқықтарын қамтамасыз ету мүддесінде мемлекеттік бюджеттің материалдық көмек көрсетуге кедергі болмайды.

   Зайырлы мемлекетке қарама-қайшы болып теократиялық мемлекет табылады, онда мелекеттік билік  шіркеу қолында болады (Ватикан).

   Клерикалдық мемлекеттер жиі кездеседі, олар шіркеумен бірікпеген, дегенмен шіркеу заңшығарушылықпен орнатылған институттар  арқылы мемлекеттік саясатқа ықпал  етеді, ал мектептік білім міндетті тәртпте діни догматтарды оқытуды  қосады (Иран). 
 

   Тестілер: 

1. Президенттік  Республиканың формальды ерекшелігі:

А) Премъер-Министр лауазымының жоқтығы

В) Вице-Президент лауазымының жоқтығы

С) Премъер-Министр лауазымының болуы

D) Үкімет құрылуының парламенттік тәсілі

Е) Президенттің Парламентті тарату құқығы болуы 

2. Аталған  елдердің: 1. Франция, 2. Бельгия, 3. Ұлыбритания, 4. Германия, 5. Италия, 6. Испания –  қайсысы монархиялық басқару  формасына ие?

А) 1,4,6

В) 1,2,3,6

С) 2,3,6

D) 2,3,5,6

Е) 1,5,6 

3. Мемлекеттік  құрылымы жағынан шетел мемлекеттерін  келесі түрлерге бөлуге болады:

А) федеративті-унитарлы

В) Парламенттік және Президенттік

С) автономды және республикалық

D) монархиялық  және президенттік

Е) барлық жауаптар дұрыс 

4. Омбудсмен  деп:

А) азаматтар

В) мемлекет басшысы

С) азаматтардың құқығын қадағалауын  жүзеге асыратын Парламент Председателін

D) әскери  басшыларын

Е) мемлекет жетекшілерін 

5. Президентік  Республиканың белгілері: 1. Президент  көпшілікпен сайланады; 2. Президент  атқарушы биліктің басшысы ретінде; 3. Президенттің Парламентті тарату  құқығы; 4. Президент Парламентті  таратуға құқығы жоқ; 5. Президент  Парламентпен сайланады; 6. Үкімет  Парламенттік жолмен сайланады; 7. Парламенттің формальды түрдегі  жоғарылығы; 8. Үкіметтің Парламенттен  тыс құрылу әдісі:

А) 1,3,5,6

В) 1,2,4,8

С) 2,3,5,7

D) 1,3,6,7

Е) 4,5,6,7 

   ӘДЕБИЕТТЕР 

   Негізгі әдебиеттер 

1. Баробашев Г.В. Местное самоуправление. М. МГУ. 1996 г.
2. Баренбойм П.Д. Три тысячи лет доктрины разделения властей. Суд Сьютера. М. 1996.
3. Барнашев А.М. Теория разделения властей: становление, применение. Томск. Изд-во ТОМД ун-та. 1988 г.
4. Берк Э. Размышления о революции во Франции. М. Рудомино,

1. 1993 г.

5. Богданова Н.А. Конституционное право (общая часть). Учебное пособие в двух частях. М. Юрид. колледж. МГУ, 1996 г.
6. Гарнер Д. Великобритания: центральное и местное самоуправление. М. Прогресс, 1994 г.
7. Гримо Ж. Организация административной власти во Франции. М. ИнфраТЭК. 1994 г.
8. Крутоголов М.А. Парламент Французской Республики. М. Юрист,1995 г.
9. Крутоголов М.А. Конституционный Совет Франции. М. Наука,1993 г.
10. Крылов И.С. Аппарат государственного управления современной Франции. М. Наука, 1992 г.
11. Маклаков В.В. Парламент стран - членов Европейского Союза. М. ИНИОН РАН, 1994 г.
12. Мишин Е.А. Конституционное право зарубежных стран. М. Белые альвы, 1998 г.

 
 

      Қосымша әдебиеттер 

1. Реформы государственных институтов в Италии. //Государство и право. –1993. -№ 3.
2. Васильев Т.А. Реформы государственных институтов в Италии / Государство и право. –1993. -№ 3.
3. Барабашев Г.В. О хартиях местного самоуправления в США //Государство и право. –1994. -№ 5.

 
 

   3-тақырып Шетелдердегі саяси партиялар мен партиялық жүйелер 

   Саяси партиялар – мемлекеттік билікті  меңгеруге немесе оның жүзеге асыруына шешуші түрде әсер етуде ортақ  мүдделер, мақсаттар немесе идеялар  мен біріккен қоғамның белсенді және ұйымдастырылған бөлігі.

   Шетел мемлекеттерінің саяси жүйесіндегі  маңызды орындардың бірін саяси  партиялар алады. «Партия» терминінің өзі латын тілінен «pars» - бөлік  дегенді білдіреді, ол саяси жүйеге үйлестіре қарағанда бір ортақ  мақсатты сыбайлас топты білдіреді. Саяси үрдістегі партиялардың ролінің  күшеюі мен олардың ұйымдастырушылығының өсуімен партиялар белгілі саяси  мақсатқа жетуге қызмет ететін ұйымдастырылған  құрылым, доктрина және әлеуметтік механизм ретінде қарастырыла бастады.

   Демократиялық режимде саяси партияларсыз мемлекеттік  билікті жүзеге асыру мүмкін емес. Саяси партиялар әр түрлі бағытына және түріне байланысты басқарушы ретінде  немесе кез келген сәтте үкімет құра алатын ниет түзету аппозиция ролін  атқарады. Мұндай ролдердің ауысуы социал-демократилық партиялары күшті  елдерде байқалады (Ұлыбритания, Франция, ГФР, Австрия; Швеция т.с.с.).