Қонақ үй индустриясының теориялық аспектілері

Әкімшілік қызмет міндеттеріне қонақ үй кешеніндегі барлық бөлім  қызметіне жауапты. Қаржы мамандармен  қамтамасыз ету, жұмысшылар мен қызметкерлерге жұмыс істеуге жағдай жасау, еңбек  ережесін сақтау, қауіпсіздікті сақтау, өрттен сақтану және экологиялық  қауіпсіздікті сақтауды камтамасыз етеді. Қызмет құрамы: хатшы, кадр, қаржы, инспекторлар (өртке карсы кауіпсіздік, техникалық кауіпсіздік).

Қабылдау және орналастыру  қызметі жататын орынды брондау (сұраныс беру) конақтарды қабылдау, тіркеу, бөлмелерге орналастыру, жатын  орындарында, бөлмелерде қызмет ету, сонымен  қатар қонақтарға үйлеріне шығарып  салумен айналысады. Қызмет құрамында: директордың орынбасары (менеджер түрлері), әкімшілік кызметкерлері, портье, есептеу  операторлары, төлқүжат және анықтама қызметкерлері, швейцарлар, жүк тасушылар, кауіпсіздік кызметкерлері т.б. болады.

Нөмірлік қор кызметкерлері  қонақ үй тазалығынан бастап тұрмыстык  қызмет керсетуді қамтамасыз етеді. Оның құрамында: менеджер (директордың  орынбасары), қабаттағы қызмет көрсетушілер, үй тазалаушылар, кезекшілер, кастелянша, кір жуу қызметкерлері.

Тамақтану қызмет орны (ресторан) мейрамхана, кафе, барларда презентация, банкет, тамақтануды үйымдастырады. Бүл жерлерде менеджерлерден баска  асхана қызметкерлері, даяшылар, зал  администраторы жұмыс істейді. Коммерциялық қызмет конақ үйдің оперативті стратегиялык жоспарлау мәселелерімен және қызмет көрсету түрін оңтайландырумен  қонак үй сұранысы сараптап үнемі  жүзеге асырып отырады.

Коммерциялық қызмет тобында - директор, маркетинг және жарнама  қызметкерлері жұмыс істейді. Қаржы  қызметі қонақ үйдің қаржы  және шаруашылық іс әрекетін реттеп, қадағалап  қаржыландырып отырады. Бұл сала өте жауапты және қомақты жұмыс  істейтін бөлім.

Инженерлік-техникалық қызметкерлердің  негізгі міндеті: электр, санитарлық-техникалык жүйені қадағалау, жөндеу құрлыс жұмыстарын үйымдастыру, байланыс телекомуникация  жұмысының дұрыс болуы, Қазақстан  қонақ үйлерінің  көпшілігі ескі ғимараттарда ,сондықтан да күрделі  жөндеу,технологиялық өзгерістер қажет  етеді.Ал ірі қонақ үй шаруашылығы ,кейінгі салынғандары Европалық  стильде ,қызмет көрсету дәрежесі өте  жоғары болуы оның құнының өте  жоғары болуына әкеліп соғатынын  корсетуде.

XX ғасырдың бас кезінде қонақ үй кұрылысы, шаруашылығында жаңа идеялар, тұжырымдамалар, қонақ үй синдикаттары (Лондонда) қонақ үй иелерінің одағы (Париж) 1906 ж. құрылған қонақ үй иелерінің халыкаралық қонақ үй одағы, дүние жүзінің 1700 қонақ үйлерінің басын біріктірген. Осы мезгілде Европа конақүйлерінде керуендер, конференциялар, ойын сауық кештері ұйымдастырылған казино, ресторандар пайда болған XX ғ. 20 жылдарында Қонак үй бизнесіндегі Конрад Хилтон үлесіне токталып өткен орынды.

1930 жылдардагы конақ үй  шаруашылығының «үлы күйзеліс»  өзіндік ыкпалын тигізді. Екінші  дүниежүзілік соғыс ықпал өз  алдында.

1950-1960 жылдары көлік тасымалдау  түрлерінің өркендеуі, соғыстан  кейінгі халыкаралык катынастардың  тұракталуы әлеуметтік экономикалық  жағдайдың ретке келуі дүние  жүзінде қонак үй шаруашьшығының  қайта жандануына ыкпалын тигізді.

Қонақ үйлердің жаңа типтерінің мотель, отель, кемпинг т.б. пайда  болуы, курортты қалаларда қонақ  үйлер салына бастады.

  Әуежай, жолбойы қонақ  үйлері олардың кұрамында тамақтану,  көңіл көтеру орындары қалыптасты. Адамдардың бос уақытта пайдалану  мүмкіншіліктерінің артуына байланысты емдік сауықтыру курортты аймактарда пайда болды.

ДТУ мәліметі бойынша 17 млн. адамдар тоқтай алатын қонак үй жүйелері калыптаскан. Солардың ішіндегі ең ірілері  «Шератон», «Мариотт», «Рамада», «Редиссон» конак үй класстарына орай «Апартамент», «Кондоминниум» түрлері пайда болды.

XX ғасырдың 90-шы жылдарында экономикалык күйзелістерге байланысты конақ үй шаруашылығының дамуының тежелгендігі көрінеді.

Отелдердің мамандарландыруы, супер және экзотикалық тұрлерінің шықканын байқаймыз. Қонақ шаруашылығын дамытудың жаңа тұжырымдамалары  зор ізденіс бағыта жүргізілді. Шығыс  Азия және Тынык Мұхит секторында қонақ үй шаруашылығы құрылысы жаңа технологияны пайдаланды.

1841  жылы  Англияның   Лейчестер  қаласының  маңында   болған  ұлттық  фестивалға  Томас   Кук  571  адамнан  тұратын   караванды  әкелген  деген   дәлелдер  бар .  Осыған  байланысты  Томас  Кукты  жаңа   түсінікте   туризмді  ең  бірінші  бастаған  тұлға  деп  санаймыз . 

Капитализмнің  дамуына  байланысты  үлкен  қалаларда  ондаған  бөлмелі,  үлкен   асханалары,  басқа  тұрмыстық  жайлары,  автогараждары,  мәжіліс,  ойын-сауық  залдары  бар  Қонақ  үйлер  салынды. 1970  жылы  5800- дей  қонақ  үй  болды.  50- жылдардың  аяғынан  бастап   көптеген   дамыған  мемлекеттерде   қонақ   үй   архитектурасы   бой  көтерді .  Мысалы;  Москва  қаласында  6000  орындық  РОССИЯ  қонақ  үйі,  Алматыда  550  орындық  ҚАЗАҚСТАН,  800  орындық  АЛМАТЫ ,  Минскіде  408  орындық  ЮБИЛЕЙНАЯ,  қонақ  үйлері  салынды  және  т.б

Кейінгі   бірнеше  мың   жылдықта   қонақ  үй  индустрия   ретінде  жедел  даму  қарқыны  байқалуда.  ДТҰ-  ның   бағдары   бойынша  1980  жылдары  қонақ  үй  саны  және  ондағы  бөлме  саны  жағынан   Европа   ( 38,5 %) ,  ал  Америка  ( 33,5%)  пайыз   денгейінде  өсу көрсеткішіне  ие  болған.  Кейінгі 20-ғасырдың   10   жылдығында  Орта  Азияда  қонақ үй  санының   көеріліу  процесі байқалды.  Сонымен бұрын 111,146   болса ол  кейінгі санақ бойынша 171,462 – ге  өскен.  2-ші  орында  Шығыс Азия  және  Тынық мұхиты  регионы,  онда  санақ бойынша 3,5  млн қонақ үй   ішіндегі  бөлмелер  саны,  өсу пайызы  45,3  % .  Осындай өсу нәтижесінде қонақ үй  индустриясы үлкен қарқынмен дамып,  көптеген   дамыған және  дамушы  мемлекеттердің  қорына  млрд-  таған доллар  пайда әкелуде. 

Қазіргі  қонақ  үй  индустриясында  әр- түрлі  басқару  формалары   кездеседі.  Оған ;  жекеменшік,  жалға  алу,   менеджмент,  франшиза  және  консорциум.  Бұған  мысал  ретінде ;  ДТҰ -  ның  аналитикалық  бақылаулары  бойынша  MARIOTT   CHATEAU   CHAMPLAIN   қонақ  үйі  OCEAN  PROPERTIES   атты  қонақ  үйіне  тиеселі.

Атақты  MESSIER  SAVARD,  ATLANTIC   GROUP – ке  үстемдік  етеді. 

Кейінгі   қонақ  үй  индустриясының  пайда  болуынан  бастап , осы  индустрия   нарығында  өзін  белсенді  танытқан  HILTON  GROUP  қонақ  үйлер  жүйесі.  Енді  даңқты  Конрад  Хилтонның   құрған  қонақ  үй  жүйесінің   тарихымен  танысайық.

• 1919  жыл.  Конрад   Хилтон  өзінің  қонақ нарығына  енуін Техастағы Mobley  қонақ үйін  сатып алудан  бастады.
• 1925  жыл.    Конрад  Хилтонның   Даллас  қаласында ең  алғаш Hilton  атты  ең  1-ші  қонақ үйі ашылды.
• 1938  жыл.  Хилтон  өзінің  бұл   бизнес  түріне  деген қызығушылығын Техас қаласынан асырды,  Сан-Францискодағы SIR  FRANCIS  DRAKI –ін сатып алды .
• 1942  жыл.  Хилтон  компаниясының    орталық   пәтері  Лос- Анджелес  қаласына  өтті.
• 1943  жыл.  Хилтон  компаниясы  Нью-Йорктағы  4-жұлдызды  2  қонақ үйді  сатып   алады. 
• 1945  жыл.  Хилтон  АҚШ-та  қонақ үйлер жүйесін құрайды.
• 1949  жыл.  Пуерто-Рикодағы  бірнеше қонақ үйлерді сатып алу арқылы  Хилтон  әлемдік нарыққа шыққандығын жариялайды.
• 1951  жыл.  Европада  алғашқы қонақ үйін  ашады .
• 1954  жыл.  Хилтон   өмірінде  алғаш рет үлкен сауда шартын  жасайды.
• Ол  STATLER  HOTEL  компаниясын  111  млн   долларға  сатып   алады.
• 1959  жыл.  Хилтон   әлемдік қонақ   үй  шаруашылығының   пианері атанады, себебі  ол  аэропортқа  құрамдас  қонақ   үй  салады.  Бұл қонақ үйдің атты  SAN  FRANCISCO   AIRPORT   HILTON   HOTEL .
• 1960  жыл.  Африка  континентінде   Nile  Hilton  қонақ үйінің  құрлысын  жүргізеді.
• 1963  жыл. Хилтонның   28-  қабатты LONDON   HILTON  қонақ үйі Англиядағы  ең  биік  ғимарат атанады.
• 1965   жыл.  Конрад   Хилтон  қызына  қонақ үй  шаруашылығы бағытында Хилтон   inn  компаниясын ашып  береді. 
• 1969  жыл.  Мәнгі жасыл континент   Австралияда Хилтон  қонақ үйі ашылады.
• 1970  жыл.  Оңтүстік  Америкада,  Венесуелада Хилтон  қонақ үйі ашылады.
• 1973   жыл.  Хилтон  қонақ үй  жүйесінің маңында ойынханалар ашуға әуестігін бастайды.
• 1977   жыл.   Хилтон  өзінің  қонақ үйлерінде   қонақтар  үшін  арнайы  информациялық   сұрау жүйесін,  яғни  алыс  қашықтықтан қонақ үйлерден  орын  бекітуге  мүмкіндік туғызады.
• 1979  жыл.  Конрад  Хилтон  91  жасында өмірден кетеді.  Оның  орнына  мұрагері  Баррон   орнына  келеді.
• 1982  жыл.  Conrad  International  Hotel  қонақ   үй  жүйесі  өмірге  келеді.
• 1985  жыл.  Chicago  Hotel   мен   Towers   қонақ үйіне қосымша жаңа  құрлыс  жүргізіледі,  олар  1600  бөлмелі болады.
• 1987  жыл.   Hilton   International  Hotel   жүйесі  өзінің  арнайы  қонақтарына баға  түсіру  жүйесін   ойлап табады.
• 1991  жыл.  Хилтон  компаниясы  қонақ үйлермен  бірге демалыс   курорттық   зоналар ашуға қадам басады.
• 1994   жыл.  Hilton  International   құрамындағы қонақ үйлердің   барлығы әлемдегі  ең  бірінші автоматты қондырғылар   орнатылған  қонақ үйлер деп аталады.
• 1995  жыл.   Алғашқы   INTERNET   сайттары  пайда болады.
• 1996  жыл.  Кредит   карталар   жүйесі  пайда болады.  Hilton  Optima  Cards.
• 1998  жыл.  Hilton  Groups  Statis   компаниясының қорларын   сатып алып ,  өзінің  Англиядағы  беделін   2-  есе көтереді.
• 2000  жыл.  11  шілде айында   Девид Майклс   Hilton  Group-  тің президенті  болып   тағайындалады.
• 2003   жыл.  Hilton  Group  әлемінің  ең  үздік тур операторларымен келісім жасасып,   жаңадан   курорттық   агентіктер   және   транскорпоратциялар ашады.

Осымен  біз   атақты   Конрад   Хилтонның   өмір  жолымен  таныстық.  Жасаған  жұмысы,  жеткен  жетістіктеріне  қарағанда  әрине   қара  тер,  ақыл  ой, еңбектенгеніне  көз  жеткіздік .Бұл  бөлім материалдарын сараптау барысында  әлембойынша қонақүй шаруашылығы  қалай? Қай елдерде үрдіс алғандығын біле білдік.Тарихи мәліметтер бойынша  шетелдік қонақүйлер салынуы,мезгілі  анықтала отырып қазіргі шаруашылық саласындағы орнын анықтау.Қонақ  үйлер жолбойында ,қалалар мен  елді мекендердесалынуымен қатар,индустрияның дамуына орай тез қарқынды дамуда болуы заңды құбылыс.Қазіргі қонақүй шаруашылығы тури зм дамыған елдерге тән құбылыс және оның дамуының өте жоғарғы көрсеткіші ретінде саналады.