Проект земельного устройства

 

Ауылдық елді мекеннің өндірістік аймағында малшаруашылығымен, құс шаруашылығымен және аң шаруашылығымен айналысатын кәсіпорындарды, ауылшаруашылық өнімді сақтау және өндірумен айналысатын кәсіпорындарды, ауылшаруашылық машиналарын және көліктерін жөндейтін, техникалық қызмет көрсететін және сақтайтын, және де құрылыс конструкциясын, жергілікті материалдардан түрлі бөлшектер мен бұйымдар жасайтын кәсіпорындарды, машина жасау станцияларын, ветеринарлық мекемелерді, жылыжайлар мен көшетханаларды, колхоздардың кәсіптік цехтарын, материалдық қоймаларды, транспорттық, энергетикалық және басқа да жобаланып жатқан кәсіпорындармен байланысты объектілерді, және де өндірістік аймақтың ішкі және сыртқы байланыстарын қамтамасыз ететін коммуникацияларды орналастырған жөн.

Малшаруашылық кәсіпорындар (фермалар, кешендер)

Өндіріс негізіндегі малшаруашылық кешендер колхоздар сен совхоздардағы қарапайым фермаларға қарағанда алдыңғы қатарлы технологиялар мен еңбектің ғылыми ұйымдарының негізіндегі механикаландырылған және автоматтандырылған дәрежесі жоғары өндіріс ұйымының жаңа түрі болып табылады. Ауылшаруашылық кешендер салалаық қажеттілікке байланысты (мысалы, Украинада) төрт негізгі топқа бөлінеді: малшаруашылық, өсімдік шаруашылығы, ауылшаруашылық өнімдерді өңдеумен және сақтаумен айналысатын, ауыл шаруашылығының жетекші салаларына өндірістік – техникалық қызмет көрсететін.

Барлық өндірістік кешендерді ортақ аумақта орналастыруға  болады; бұл жағдайда олар елді мекеннің өндірістік аймағын құрады. Кешендердің  кейбіреулерін (мысалы, малшаруашылық, аң шаруашылығы, ветериналлы-емдеу  және т.б.) елді мекеннен 500...2000 м қашықтықта жекешелдірілген күйінде, санитарлы – гигиеналық, зооветеринарлық және басқа да жағдайларды ескере отырып, және де қуаттылығына қарай орналастыруға болады.

Қоныстандыру  аймағына қатысты өндірістік аймақты  желденетін жаққа қарай және рельефі бойынша қоныстандыру аймағынан төмен орналастырады, осы арқылы халыққа жақсы санитарлы – гигиеналық жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Түтін, шаң және жағымсыз иістерді көп мөлшерде бөлетін  ауылшаруашылық кәсіпорындарын тұйық алқаптарда, қазанғаптарда, тау етегінде және табиғи желдену жүзеге аспайтын аймақтарда орналастыруға болмайды. Қоршаған ортаны ластау көзі болып табылатын технологиялық үрдістері бар ауылшаруашылық кәсіпорындары тұрғын және қоғамдық ғимараттардан санитарлы – қорғау аймақтарымен алыстатылулары қажет.

Өнеркәсіптік  аймақты жобалау барысында және оның аумағына бөлек кәсіпорын кешендерін орналастыру кезінде келесі талаптарды орындаған жөн:

• мүмкіндігінше ірі кешендер жасау қажет, осы арқылы оны транспорттық, энергетикалық және санитарлы – техникалық қондырғылармен, өндірістік үрдістерді механикаландыру құралдарымен ыңғайлы әрі үнемді түрде жабдықтауға, және де оларды соғуға және пайдалануға кететін шығындарды азайтуға септігін тигізеді;
• тұрғындық аймақты айналып өтетін транспорттың, мал, машиналардың қозғалысын қамтамасыз етуімен қатар, кешендерді ауылшаруашылықтың пайдаланылатын жерлерімен, егіс айналымының алабымен, жолдармен (жайылымдары бар малшаруашылық фермалары, алаңдары бар жөндеу – механикалық аула, сақтау үшін алып келінетін өнімдерді өндіруге арналған орындары бар қоймалық құрылыстар) ыңғайлы өндірістік қарым – қатынас жасауын қамтамасыз етуі қажет;
• өнеркәсіптік аймақ жалпы және жеке кешендері ықшам болуы қажет; алаңдары бар аймақтың ыңғайлы және орынды шекараларын белгілеу қажет;
• өндірістік аймақтың және де тұрғындық аймақтың жеке кешендерінің келешекте ұлғаюын алдын – ала қарастыру мүмкіндігінің болуы;
• кешендердің өзара және тұрғындық аймақпен қарым – қатынасын ескеруі қажет;
• әр- бір кешенді орынды және технологиялық тұрғыдан құрылысын дұрыс жасауын қамтамасыз етуі қажет;
• бөлек кәсіпорындар арасындағы және тұрғындық аймаққа қатысты санитарлы және өртке қарсы алшақтылықты бекітілген ереже бойынша сақтау; қажеттілік туған жағдайда санитарлы – қорғау аймағын қарастыру;
• табиғат жағдайларын дұрыс қолдану (рельеф, желдер, жасыл желектер, су көздері, күннің түсуі, топырақ және т.б.);
• жобалау проектісінде өнеркәсіптік аймақтың (және оның кешендерін) композициялық тұтастығы мен сәулет – кеңістік айқындығы идеясын ауылдық елді мекеннің қызметтік бөлігі ретінде қалыптастыру.      

 

 

Малшаруашылық кәсіпорындарын (фермалар мен кешендерді) жобалау мен құрылысын жүргізуіне қойылатын талаптар

 

Өнеркәсіптік  кешендердің аумағында ғимараттар мен құрылыстарды экономикалық, санитарлы  – гигиеналық, құрылыстық, өртке қарсы және эстетикалық талаптар ескеріле отырып, ал малшаруашылық пен құс шаруашылығының кәсіпорындары – зооветеринарлық талаптарға сай орналастырылады.

Экономикалық  талаптар. Өндірістік кешендерді жобалау барысында ғимараттар мен құрылыстарды – жұмысшылар, еңбек қаруы мен жүктердің орын ауыстыру графиктері қарапайым және қысқа болатындай, барлық өндірістік үрдістердің қатал түрде технологиялық реттілікпенен орналастырылуын қадағалап орнықтыру қажет. Жобаларда механикаландыру мен автоматтандырудың техникалық тәсілдері белгіленеді, әсіресе малшаруашылық және құс шаруашылығының кешендерінде, сомен олардың тиімді қолданылуы қамтамасыз етіледі. Жұмыстық уақыттың ең өнімді қолданылуы қарастырылады, алайда жұмыссыз тұруы мен басқа да себептермен өндірістің жұмыс істемей тұрып қалуы ескерілмейді (адамдардың, жүктердің, еңбек құралдарының тиімсіз қозғалысы, материалдың шектен тыс шығыны және т.б.).

Кешендерді  жобалау барысында келесілерді  қамтамасыз етеді: кешендер алып жатқан аумақты пайдалы қолдану арқылы құрылыс ықшамдылығын; басқа кешендермен, ауылшаруашылық жерлер және жолдармен жақсы қатынас; бағалы ғимараттар мен құрылыстарды тиімді қолдануды.

Санитарлы –  гигиеналық талаптар әр – бір кешен  аумағындағы және оның айналасындағы  барлық өнеркәсіптік ғимараттарда жақсы санитарлы жағдай жасауға бағытталған. Бұл талаптардың мақсаты – адамдар мен малдың денсаулығын сақтау.

Жағымсыз иістер, газдар, түтіндер, ыс, шаң, және де шу жасайтын, су мен топырақты және т.б. ластау ықтималдығы жоғары ғимараттарды, құрылыстарды және алаңқайларды санитарлы жағдайы жақсы болуды қажет ететін объектілерге қатысты рельефі бойынша төмен және желденетін жақта орналастыру қажет. Өртке қарсы талаптар өрттің пайда болуын және таралуын шектейтін сақтандыру шараларын жүргізуге және өртпенен жемісті күресуге жағдай жасауға алып келеді. Бұл үшін ғимараттар, құрылыстар мен олардың топтары арасындағы өртке қарсы алшақтықты бекітілген нормалар бойынша қадағалау қажет (20-кесте).

 

 

 

 

 

 

 

Өнеркәсіптік  аймақтағы өртке қарсы алшақтықтар:

а. Өнеркәсіптік ғимараттар мен құрылыстар арасында

Ғимараттың  өртке қарсы тұру дәрежесі	Өртке қарсы  алшақтықтар (м) көрші ғимараттың өртке  қарсы тұру дәрежесіне қарай
	I жәнеII		III	IV және V
I жәнеII	10	12		16
III	12	16		18
IV және V	16	18		20

 

б. Өнеркәсіптік ғимарат пен материалдардың ашық жер үсті қоймалары арасында 

Ашық шығындық қоймалар түрлері	Өртке қарсы  алшақтықтар (м) қоймалардан ғимараттарға дейін соңғының өртке қарсы тұру дәрежесіне қарай
	I жәнеII	III	IV және V
Тасты көмір қоймасы, т: 500 дейін 500-ден көп	3 5	8 10	12 14
Торф қоймасы: 1000т дейін  кесекті 1000м3 дейін фрезерлі	15 20	24 36	30 40
Тез тұтанғыш материалдар  қоймасы (жаңқа, үгінді және т.б.) 1000м3 дейін	15	30	36
Құрылыс алаңы, ағаш материалдар қоймасы 1000м3 дейін	10	16	20
Ірі жемдердің  ашық қоймалары (сыйымдылығынан тәуелсіз)	30	40	50
Жағармай –  майлау материалдар қоймасы, м3: 10 дейін 11.....250 251...500	16 20 24	20 24 30	24 30 40

 

 

 

          

 

 

 

 

 

Елді  мекенді жоспарлаудағы жобаларды жақсарту

   Территорияны құру және жақсарту үшін инженерлік дайындық шаралары.

   Территорияға  инженерлік жұмыстарды өткізудің  негізгі талаптары:

   ― территорияға  керекті шараларды өткізу, қорғау, су қаптауларын қорғау, су ағындарынан  шаю, құрамалардың пайда болуымен күресу, топырақтың эрозиясы мен жұмыстары кіреді.

    ―  территорияны құрылыс жүргізу  үшін дайындау.

    ―  өзен жағалауларын, ішкі су көздерін  жақсартуды ұйымдастыру.

   Грунт  сулары деңгейін төмендету. Жер  асты суларының пайда болу  көзі негізінен атмосфералық жауын-шашын. Топыраққа сінген су, су өткізбейтін қабатқа дейін тереңдеп тоқтайды. Жер асты сулары мынадай типтерге бөлінеді:

1. Су беті, негізінен горизонт қабаты.
2. Қабат аралық су.
3. Жер үсті сулары, әлсіз грунттарда болады, құрғақшылықта буланып жоқ болады.

    Негізгі  қабат жер - бетіндегі бірінші  су қабаты, су су жібермейтін  қабатқа орналасқан үлкен көлемді  алып жатады.

    Негізгі  су горизонтының қабат қуаты  оның жылдық жауын-шашынына байланысты.

    Жер  асты суларының жылжуы су көзінен  өзен көлдерге қарай бағытталады.

    Елді  мекен территорияларын инженерлік  жақсарту оынң жер асты суларының  төмендеуіне себеп болады.

    Грунт  суларының деңгейінің минималды  болуы мына аралықта болу керек:

    Елді  мекен территориялары 1,5м; авто  жолдарға 0,5-20м болып бөлінеді.

    Территорияны  құрғату үшін жер асты сулары  жақын болған жағдайда кәріздерді  пайдалану өзінің констукциясына  қарай горизонталь және вертикаль  кәріздер болып бөлінеді. Кәріздердін   тағы бір түрі;

1. Жағалау кәріздері өзен жағалауындасүзілген суларды ұстау үшін қолданылады.
2. Тұрақты кәріздерді канал жүйелерінің бойымен орналасқан кәріздердің арақашықтары 100-150м.
3. Басты кәріздер грунт суларын ұстау үшін қажет және өзенге қарай бағытталады.
4. Жеке құрылымдарды қорғау үшін айналма кәріздер қолданылады.

 

                           Топырақтың шайылуына қарсы шаралар

  Топырақтың  шайылуы дегеніміз – топырақ  массасының жоғарыдан төмен қарай  өз салмағының әсерінен желінуі.  Олардың пайда болу себептері  жер асты сулары және топырақ  массаларының бір-бірімен жабфысу қасиеттерінің әлсіреуінен болады.

   Ауылдық  елді мекен топырағының шайылудан  сақтау үшін мынадай шаралар  жүргізіледі: 

    ―  жауын суларын дұрыс әкетуді  ұйымдастыру

    ―  жер асты суларын ұстау үшін  кәріз қолдану

    ―  өзен жағалауын бекіту жұмыстары

    ―топырақ  массаларының жылжуына механикалық  жұмыстар жұргізіледі

    ―  топырақтың жылжуына, тұрақты бақылауды  ұйымдастыру

    ―  жасыл орманды қорғау 

   Осы шараларды  іске асыру үшін арнайы станциялар  ұйымдастыру.

              

             Жыра, құламалардың пайда болуымен күресу.

   Жыралар  ағын сулардың топыраққа әсер  етуінен пайда болады. Бұл құбылыс  біздің еліміздің барлық аудандарында  болады. Жыраларда өсімдік қабаты  болмайды. Жыраларды топырақпен  толтыратын болсақ онда ол  сол аймақтың жер асты суларының көтерілуіне әкеп соғады, сондықтан кәріз құрылымын ұйымдастыру қажет болады.

    Сел ағындарымен күресу.

   Сел ағындары  – таудан аққан, таулы аймақтардағы  нөсерден болатын құбылыс. Сел  ағындарындағы үлкен тастарды  ағызғандықтан, оынң қирату күштері де болады. Өзінің сапасына және құрамына қарай сел ағындары бөлінеді:

1. тас аралас
2. балшық аралас
3. лай тас аралас

 ― тас  су аралас селдер тау шатқалдарындағы  құм-топырақтан пайда болады.

  Селдің жүру  ағыны бірнеше сағатқа созылады. Олардың жылжу жырдамдығы 2,5-30м/с.  Кейбір жағдайда 6м/с-қа дейін  барады. Сел ағындарынан қорғану жұмыстарына мыналар кіреді: гидротехникалық құрылыстар( платина, джамба, селді бұрып әкететін каналдар)

 ― агро

 Ауылдық  елді мекен – территорияларына  жылына 250мм-ден аз жауын жауса  ауылдық елді мекен тұрғын  зоналарда жасанды суғару ұйымдастырылады.  Ол үшін ашық канал желістерін үйымдастыру қажет. Олар суғатылатын учаскелерге өз ағысымен жететіндецй болуы керек, кей жағдайларда насоста қолданылады. Тұрақты суғару жүйелерінің құрамына су бөлгіш каналдар кіреді. Ауылдық елді мекен территориясын тсуғару үшін арықтар жасалады.