Аудиторлық мәнділік деңгейін анықтау

 

Талдау бойынша кәсіпорын басшысы өз бизнесін қаржыландыруға өткен жылы 30623789 мың теңгеге, ал есепті жылы 15810052 мың теңгеге бөлгенін көреміз. Бұдан кәсіпорынның таза айналым капиталының 2019691 мың теңгеге жоғарлағанын көреміз.

 

2.10-кесте - Салынған капиталдың құрамы мен құрылымын талдау

 

Көрсеткіштер	2007 жыл		2008 жыл		Ауытқуы
	сомасы	%	сомасы	%	сомасы	%
Салынған капитал	30623789	100	16135513	100	-14488276	-
Меншікті капитал	60064	0,2	2405216	14,9	2345152	14,7
Сырттан тартылған капитал	30563725	99,8	13730297	85,1	-16833428	-14,7

 

Кестеде көрсеткендей кәсіпорынның меншікті капитал үлесі 2007 жылы 0,2 пайыз, 60064 мың теңгеге, 2008 жылы 14,9 пайыз, 2405216 мың теңгеге ие болып, өткен жылмен салыстырғанда 14,7 пайызға жоғарлады. Сырттан тартылған капитал 2007 жылы 99,8 пайызды 2008 жылы 85,1 пайызға ие болып, 14,7 пайызға төмендеді. Осымен серіктестіктің қаржыландырудың жолдарына келетін болсақ, бұл серіктестік меншікті капиталды ұлғайту жолын қарастырған екен.

 

2.11-кесте - Қаржылық тұрақтылық коэффициенті

                                                                                                                                                                                                                                                                      мың тг.

Көрсеткіштері	Формуласы	Теориялық мәні	2007 жыл		2008 жыл		Ауытқуы
1.Тәуелсіз.коэф. (автономды,  меншікті)	Меншікті кап/ Салынған кап	0,5-0,6	0,3		0,5		0,2
2.Тәуелділік коэф.і	Тартылған кап/ Салынған кап	0,4-0,5	0,2		0,4		0,2
3.Қарыз қаражаты мен  капиталдың қатынас.ң коэф	Қарыз қаражаты/ Меншікті кап	<1	5,8		5,7		-0,1
4.Қаржыландыру коэф.і	Менш.кап/ Тарт.кап	>1	0,001		0,17		0,169
5.Инвестициялық  коэф.і	Менш.кап/ Негізгі капитал	Қалыпты 0,9 Қауіпті – 0,75				7,3	7,3
6. Маневрлеу коэф.і	ТАК/МК			1		0,8	-0,2
7. Қаржылық тұрақтылық коэф	МК+ҰММ/ Салынған капитал	~1		1		0,1	-0,9
8. Қалыптас-ң менш көзінің қорлар  мен шығыс-ы қамтамасыз ету  коэф.і	ТАК/АА			0,001		0,13	0,129

 

 «Нұрлы жол» жауапкершілігі  шектеулі серіктестігінің қаржылық тұрақтылығын талдау кезінде 8-көрсеткіш бойынша талдау жүргізілді. Осы талданған көрсеткіштер ішінен тәуелсіздік коэффициенті өзінің теориялық мәндеріне ие болғанын көрсетті. Осы сияқты көрсеткіштер теориялық мәндерінен көп ауытқаны байқалған жоқ деуге болады. Тек қалыптастырылған меншікті капитал мен шығыстарын қамтамасыз ету коэффициенті теориялық мәндеріне сәйкес келмегені байқалды.

 

2.12-кесте - Міндеттемелер мен капиталының төлемді өтеу мерзімі дәрежесі бойынша топтастыру

                                                                                                          мың тг.   

Міндеттемелер және меншікті капитал	2007 жыл	2008 жыл	Ауытқуы
I Жедел міндеттемелер
♦ Кредиторлық қарыз	30563725	13585491	-16978234
♦ Есептелген шығындар
♦ салық		-
БАРЛЫҒЫ	30563725	13585491	-16978234
II Қысқа мерзімді міндеттемелер
» Ағымдағы  міндеттемелер
» Ұзақ мерзімді  міндеттемелер
» салық		144806	144806
БАРЛЫҒЫ	-	144806	144806
III Ұзақ мерзімді міндеттемелер
» Ұзақ мерзімді  кредиторлық           қарыз
» Мерзімі ұзартылған  салықтар
БАРЛЫҒЫ	-	-	-
IY Тұрақты міндеттемелер
» Жарғылық капитал	100000	100000	-
» Резервтік капитал	60064	2405216	2345152
» Болашақ табыс
» Бөлінбеген табыс	-39936	2305216	2265280
» Қосымша төленген  капитал
» Қосымша төленбеген  капитал
» Болашақ кезең  шығыст(-)
БАРЛЫҒЫ	120128	4810432	4690304

    

«Нұрлы жол» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің міндеттемелері мен капиталдарын өтімділігі бойынша  топтастыру кезінде 1-ші топ жедел  міндеттемелер 2007 жылы 30563725 мың теңге, 2008 жылы 13585491 мың теңге ие болып өткен жылмен салыстырғанда 16978234 мың теңгеге азайтылған. II-топ 2008 жыл ғана 144806 мың теңгеге ие болды. III-топ міндеттемелері жоқ. IY-топ тұрақты міндеттемелері 2007 жылы 120128 мың теңге, 2007 жылы 4810432 мың теңге ие болып, өткен жылмен салыстырғанда 4690304 мың теңгеге жоғарлаған. Осы көрсеткіштің жоғарлауына бөлінбеген табыстың әсерінен болады.

 

Баланс өтімділігінің  теңсіздігі

     I     А    >     I     М         I топ Актив  15354975   <    I    М    30563725

    II    А     >    II    М        II топ Актив 15266814   <   II   М   0

   III   А     >    III   М       III топ Актив 2000     >    III   М   0

   IY    А    <    IY   М        IY топ Актив 0    <    IY   М 120128

 

«Нұрлы жол» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің активтері  мен міндеттемелерінің өтімділігі бойынша топтастыру кезінде баланс өтімділігінің теңсіздігі бойынша сәйкестірген кезде баланс өтімділік теңсіздігінің I-топ активтер сомасы I-топ міндеттемелер сомасынан аз болып теңсіздік орындалмады. Жоғарыда көрсеткен теңдеудің біреуі орындалмаса баланс өтімділігі жоқ болып табылады. Осымен баланс өтімділігі жоқ деуге болады. 
ҚОРЫТЫНДЫ

 

Кез-келген өндірістік немесе коммерциялық қызметпен айналысатын  кәсіпорын өзін белгілі бір мөлшердегі капиталмен қамтамасыз ете білуі  керек. Кәсіпорынның меншік иелері, акционерлер және несие берушілер меншікті капиталдың қалыптасуы мен пайдалануының заңды және дұрыс жүріп жатқанына көз жеткізуге мүмкіндіктері жоқ.

Дипломдық жұмысымды қорытындылай келе, негізгі мақсатым серіктестіктегі меншікті капитал есебін, аудиті және талдауын зерттеу. Бұл мақсатқа жету үшін төмендегілерді ашып көрсеттім:

1. меншікті капитал, оның құрылымын, түрлерін, қалыптасуын және оны пайдалануын.
2. серіктестіктегі меншікті капиталдың есебінің жүруі, оның ішінде жарғылық капитал есебі, қосымша капитал есебі, резервтік капитал есебі және өзге де меншікті капитал есебің жүруі, пайдаланылуы.
3. Есеп объектісінің қызметіне тоқталып,

Меншікті капиталдың ерекшелігі – ол шаруашылық жүргізуші  субъектінің актив көзі ретінде  үнемі алға шығуы, соған орай оның бар-жоғы білінбейді.  “Қаржылық есеп беруді ұсыну” № 1 ҚЕХС-да меншікті капиталға мыналар жатады деп көрсетілген:

• жарғылық капитал
• резервтік капитал
• қосымша капитал
• бөлінбеген пайда.

Жарғылық капитал - экономикалық субъектінің қаржылық жағдайын сипаттайтын негізгі көрсеткіш болып табылады. Ол кәсіпорынның негізгі элементі болып саналады. Себебі ондағы өзгерістер белгілі бір заңдылықтарға сәйкес жасалынады. Кәсіпорынның жарғылық капиталы оның жарғылық міндеттемелерін орындауға қажетті қаржының құралу көзі. Жарғылық капитал өндірістік қызметтің пайда табу мақсатындағы алғашқы капиталы және де кәсіпорынның меншік иелерінің алғашында кәсіпорынды құруға жұмсаған қоры.

Қосымша төленбеген капитал  – негізгі құралдар мен инвестицияларды  қайта бағалағанда олардың құнының өскен сомасынан және тағы да басқалардан туындайды. Қосымша капиталға кіретін ұйым табыстары ұйымның меншікті капиталын көбейтеді, бірақ есептілік кезеңде қоғам қызметінің қаржылық жағдайына әсер етпейді.

Резервтік капитал - болашақта  көрінбеуі мүмкін шығыстар мен зияндарды жабатын кәсіпорынның құқтары және құрылтайшылардың құжаттары арқылы пайда болады. Резервтік капитал – бұл кәсіпорынның үзіліссіз жұмысына кепілдік беретін және үшінші жаққа қарайтын қосымша қаржы көзі болып табылады. Мұндай қаржы көздерінің болуы кәсіпорындарға өзінің міндеттемелерін жабу мүмкіндігін береді.

Резервтік қор капиталы есептік жылдағы баланс шығындарын, облигацияларды жабу және басқа құралдар болмаған жағдайда акционерлік қоғамның акциясын сатып алу үшін қалыптасқан.

Бөлінбеген пайда дегеніміз – кәсіпорынның таза табысынан мемлекеттік бюджетке төленетін салықтарды алып тастағаннан қалатын пайда. Бухгалтерлік есепте бөлінбеген пайда құрамына кәсіпорын акционерлерінің дивидент түріндегі пайдасы да кіреді.

Бухгалтерлік есепте меншікті капиталдың әрбір элементі бөлек синтетикалық шоттарда есептеледі. Ондағы өзгерістер, қозғалыстар тиісті заңдылық және нормативтік актілермен реттеледі, шектеледі.

Меншікті капиталды аудиттеу меншікті капиталдың пайдалануы мен қалыптасуының белгілі бір заңдылықтарға сай екендігіне көз жеткізу, бухгалтерлік есепте жүріп жатқан операциялардың дұрыстығын тексеру және бағалау болып табылады.

Жұмысымның 4-тарауында есеп объектісінің нақты көрсеткіштерінің негізінде меншікті капитал құрамына, құрылымына, олардың міндеттемелерді жабу көрсеткіштеріне, айналымдығына, салынған капиталдың құрамы мен құрылымына талдау жасалып, ондағы өзгерістерге түсінік берілді.

Зерттеу жұмысымды аяқтай келе, серіктестікке мынадай ұсыныстар беремін:

• меншікті капитал халықаралық стандарттарға сай активтер мен міндеттемелердің айырмасы деп танимыз, олай болатын болса міндеттемелер неғұрлым аз болса, соғұрлым капитал сомасы көбейеді. Активтердің көп болуы қаржыға байланысты, сондықтан оны тиімді табыс әкелетіндей  жұмсауды үйрену қажет.
• Меншікті капитал құрамында сырттан тартылған капитал көлемі көп, ол қосымша шығындарға әкеледі, сондықтан оның мөлшерін азайту қажет.
• әр жылдағы жұмыс нәтижежелері әр келкі (бірде зиян, бірде өте көп пайда), мұның өзі капиталды дұрыс мақсатқа жұмсай білмегендіктен деп бағалаймыз.

Міне, осыларды ескеріп, болашақта серіктестік капиталының  тиімді жұмсалуына көп көңіл бөлінеді деп ойлаймын.

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

 

1. ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы 2007 жылғы 28 ақпандағы №234-III Заңы;
2. Артеменко В.Г., Белленир М.В. Финансовый анализ. – М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2001.
3. Кеулимжаев К.К. «Финансовый учет на предприятии» Алматы, Экономика 2003
4. Радостовец В.К., Даулетбеков А.Д., Тайгашинова К.Т. «Финансовый учет на предприятии», г.Алматы, 1999г.
5. «Нұрлы жол» ЖШС-ң Жарғысы;
6. ҚР 20.11.1998 жылғы №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы    «Нұрлы жол» ЖШС-ң экономикалық көрсеткіштері- 2006-2008 жылдар үшін;
7. «Нұрлы жол» ЖШС-ң есеп саясаты;
8. Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексі, Юрист, Алматы, 1999;
9. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары ҚР Қаржы министрлігінің 2007 жылғы 23 мамырдағы № 185 бұйрығымен бекітілген;
10. Аудит Әжібаева З.Н., Жұмағалиева Ж.Ғ. Алматы, 2006ж.
11. Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Галым, 1994.
12. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. Аудит. Организация аудиторской деятельности. Методика проведения аудиторской проверки.- М.: ПРИОР, 2000.
13. Абленов Д. О. Аудит негіздері-Оқулық. Алматы:Экономика., 2005 ж;
14. Андреев В.Д. «Практический аудит» М: - Экономика, 1994 ж.;
15. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы»  29.10.2002  жылғы № 542 бұйрығы.
16. Аудит / под ред. В.И. Подольского. – М.:ЮНИТИ,2001
17. Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в системе управления» – г. Алматы, 1998г.
18. Савин А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. Проф. В.И. Подольского – Н: Аудит, ЮНИТИ, 1997г.
19. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение редприятия (практическое пособие) – Бизнес – школа, 2001.
20. Каренова Г.С. Аудит.-Караганды, 2007 г.;
21. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
22. Библиотека бухгалтера и предпринимателя №4 (153) апрель 2008 год
23. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов, Алматы, БИКО, 2008г.
24. Родостовец В.К., Даулетбеков А.Д. «Бухгалтерский учет на предприятии» – Алматы, 1994г.
25. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии: Издание 2-ое дополненное и переработанное – Алматы: Центраудит- Казахстан., 2002г.
26. Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета» г. Алматы. Независимая аудиторская компания «Центр аудит – Казахстан», 2000.
27. Радостовец В.К. «Финансовый и управленческий учет» – г.Алматы: НАК «Центраудит», 1997г.
28. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика». 1998. – 294с.