Қазіргі таңдағы зейнетақы қоры

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.3 Зейнетақымен  қамтамасыз ету жүйесін жаңғыртудың  теориялық аспектілері және жүйе  қызметіндегі инвестициялық процестіұйымдастыру.

 

Жаңғырту процесін Қазақстанның қазіргі таңдағы экономикасының маңызды міндеттерінің бірі ретінде  қарастыра отырып, соңғы 10 жылдықтағы жаңғырту теориясының эволюциясын  сипаттау және оны қысқаша қарастыру  біздің республикамыз үшін теориялық  және практикалық қызығушылық танытады.

Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы  қорларының инвестициялық іс-әрекеттеріне талдау жүргізу мен олардың даму тенденциялары.

Қазақстандағы ЖЗҚқызметтерінәріқарайдамыту, зейнетақыжүйесіне жаңғырту жүргізужетістікке  жетуге мүмкіндікберетінбірқатар мәселелердішешуді  талап етеді.Ең алдымен зейнетақы  жүйесінің сенімді институционалды  инфрақұрылымын құру қажет. Бұл міндеттің орындалуы, міндетті жинақтау қағидадаларына негізделген екінші деңгейдің жаңадан құрылуымен және үш деңгейлі зейнетақы жүйесіне көшуге байланысты қажетті болып табылады:

1. ЖЗҚ табысты қызметі олардың потенциалды салымшылары болып табылатынтұрғындар мен кәсіпорындардың сенім артуына байланысты.
2. Зейнетақы жүйесін жаңғырту міндеттерін ескере отырып, міндетті жинақтаушы жүйені қолданушы, екінші деңгейдегі мемлекеттік емес зейнатақы қорларының құрылуы жолдарын анықтау қажет.
3. ЖЗҚ тиімді жұмыс істеу активтерді басқарудың ашық және сатылы саясатынсыз мүмкін емес. Активтерді басқару, ЖЗҚ зейнетақы активтерімен қатар өздерінің жеке меншік құралдарын инвестициялай алады ма деген сұраққа жауап іздейді.
4. ЖЗҚ активтерін салуға болатын сенімді қаржы құралдарын нақты анықтау қажет.

Жинақтаушы зейнетақы  жүйесінің үлкен кемшіліктерінің  бірі – ақпараттық қамсыздандырудың жеткіліксіздігі. Жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметтерін сипаттайтын арнайы сандық көрсеткіштердің тапшылығы жаңа зейнетақы жүйесінің қатысушыларының сенімсіздігін тудырады.

Инвестициялықпортфельжағдайыәлдедеқатертуғызуымүмкін, өйткеніЖЗҚпортфеліндегімемлекеттікбағалықағаздардыңүлесі 95,8% құрайды және азаюға деген төмен  тенденцияға ие. 

 

Зейнетақы жүйесініңжағымды және жағымсыз жақтары

 

ЗЖ	Жағымды жақтары	Жағымсыз  жақтары
МЗЖ	Барлық  жағын қамтиды	1. қамбатбағалы. 2. азбасқарылатындығы 3. тиімділігіжеткіліксіз
Мемлекеттік емес ЗЖ	1. Жоғары табыстылық  2. Экономикалықөсімдіжәнежинақ  ақша мөлшерін көтереді. 3. Инвестициялықресурстардыңпайдалануынжәнеүлестірілуінжақсартады. 4. Салымшыларалдындағықаржылық  есеп. 5. Жинақталғанқаржынымұраретінде  беру. 6. Капиталқорынеркінтаңдау.	1. Барлықтұрғындардыәлеументтікқорғауға толықкепілдікбермейді 2. Әлеументтікміндеттерәрекететушіқаржыбазасынасәйкескелмейді 3.Занныңаяқталмаған-дығы 4.Табыстыңеңтөменгідеңгейінекепілдікбермейді 5. Төментабысалатынадамдарүшінтартымсыз-дығы 6.Жекеинституттарғадеген  сенімсіздік
Маманданған кәсіби ЗЖ	1. МЗҚтүсетінауырлықтыазайтады.  2. саланыңмамандарқұрамыжөніндегімәләметтікбазажасайды. 3. МЖЗқатысушыларыныңзейнетақы  мөлшерінкөбейтеді. 4. Жұмыскердіңденсаулығынжоғалтыпалу  қауіпіне бара-бар компенсациямен қамтамасыз етеді	Коллектив аумағындаәрекет  етеді.

 

 

Жоғарыдаайтылғандарғасүйенеотырып, зейнетақыжүйесінжаңғыртудыңнақтыкезеңінде,еңалдыменқажетболыптабылады.

1. өтпелі кезең аясында зейнетақы жүйесінің әрекет етуінің заң механизмдерін жетілдіру;
2. Зейнетақы жүйесінің тиімді әрекет етуінің экономикалық механизмін жасап шығару;
3. зейнетақы төлемдеріне мемлекеттік кепілдік орнату;
4. Жинақтау қағидасына сәйкес жасалған, МЗҚ еңбек етуіне байланысты немесе әлеументтік зейнетақының ең төменгі деңгейімен қамтамасыз ету.

 

  
 

Зейнетақы жүйесінжаңғырту тетіктеріменбасымдықтары.

Қазақстанда зейнетақымен қамтамсызетужүйесінжаңғырту  бұлсалада мемлекеттікролінарттырудықарастырады. Өйткені, жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі бақылаушы, реттеуші, басқарушы қаржылық және заң жауапкершіліктерінің негізгі ауыртпашылығын мемлекет көтереді.

Қазіргіуақыттазейнетақықорларынығңинвестициялықтабысыбойыншанормативтіклимиттерәрекететпейді.Сонымен,қатарзейнетақықорларышоттарға  аударылатын табыстылықтың минималды  пайызын мемлекетпен бекіту орынды болар еді.

МемлекетҚРЗаңынасәйкесЖЗҚ–нааударылатынміндеттізейнетақыжарналарыныңсақтауынакепілдікбереді. МұндамемлекеттекқанаалушыларғаЖЗҚбанкротқаұшырағанжағдайда міндетті зейнетақы жарналарының номиналдық құнын қайтаруға беретін кепілдігін жаңалық деп қарастыруға болады. Осы жерде заң бойынша ЖЗҚ-мен зейнетақы төлемдерін алуға құқығы жоқ қалған салымшылардың мәселесі туындайды. Мемлекет оларға да зейнетақы салымдарының қайтарылуны кепілдік беруі тиіс. Бірақ «қайтару» түсінігі тек қана шартты болуы мүмкін, өйткені салымшы ЖЗҚ банкротқа ұшыраған жағдайда өзінің зейнетақы салымдарын ала алмайды. Мұндай жағдайда мемлекет зейнетақы салымдарының сомасын компенсациясымен қоса салымшының қалауы бойынша басқа ЖЗҚ-да қайтаруы тиіс. Зейнетақымен қамтамасыз ету заңдарында «инфляция деңгейі» түсінігінің мәні ашылмаған. Қандайда бір актиілерін шығара отырып, банкротқа ұшырыған ЖЗҚ-мен зейнетақы төлемдерін алушыларға инфляциялық шығындарды төмендетуге механизімін жасау мүмкін болып табылады.

Жоғарыдаайтылғандарғасүйенеотырып, келесідейқорытындыжасауғаболады: біздіңелдезейнетақысалымдарыныңсақталуынаберілетінкепілдіктержеткіліксіз,сондықтнЖЗҚ-ныңинвестициялықресурстарының  сенімді құрылуын қамтамасыз ету  үшін кепілдіктің көп деңгейлі жүйесін  құру қажет деп есепмін. Қазақстан үшін көп деңгейлі кепілдендіру жүйесін құруды енгізу ЖЗҚ-ның зейнетақымен қамтамасыз етуге жеткілікті ресурстарын құру қажеттігінен туындайды.

Сонымен,қазіргітаңдағыҚРЖЗҚзейнетақыактивтерінбасқарудыұйымдастырудыңнегізгімәселелері, ЖЗҚішкіинститутционалдыинвесторлардыңинвестициялықпотенциялыныңүнеміөсіпотыруынантуындайтынтартымды-инвестициялыққұралдарының  едәір тапшылығына байланысты болып  отыр. Зейнетақы активтерін экономикаылың нақты секторындағы шаруашылық салаларын және зейнетақы саласын дамытудың басты бағыттарын қаржыландыру мақсатында пайдалану қажет. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қаржы құралдарын нақты жобаларға тарту келесі құралдар негізінде құрылуы қажет: мемлекетпен кепілдік берілетін мемлекеттік емес бағалы қағаздар, банк құралдары, ипотекалық міндеттемелер, депозиттер.

ҚРзейнетақыменқамтамасызетужүйесінжаңғыртумәселелерінзерттеументалдаунәтижелері мынадай теориялық және тәжірибелік  тұжырымдамалар мен ұсыныстар жасауға  мүмкіндік береді:

1. Экономикалықжүйедеқаржыделдалдарыныңбіртүріболыптабылатынзейнетақықорларымаңыздыбелсенділіктіарттырушырольатқаруытиіс,  яғникапиталсалымдарынқажет ететін  өнеркәсіп компаниялары мен ұсақ  инвесторлардың қызығушылықтарының  балансын қамтамасыз ету керектілігін  нақтылай отырып, қаржы институттары  жүйеінде Қазақстанның зейнетақымен  қамтамасыз ету жүйесін жаңғартуға  сәйкес жинақтаушы зейнетақы  қолларының келесі ерекшеліктері  табылады:

• Олар әлеументтік бағыты бар институттар болып табылады;
• Бұл зейнетақы жарналарын қабылдаушы және мүмкіндіктердің өсуіне байланысты зейнетақы активтерін қауіптілігін төмен және сенімді жобаларға инвестициялайтын қаржы институттары;
• Жинақтаушы зейнетақы қорларында төлемдердің басталуы мен жарналар түсімдерінің аяқталуы арасында бірнеше жылды құрайтын уақыт пайда болды.

2. Мемлекетпенжүргізілгенәлеументтіксаясатжаңғыртуидеясыменсабақтасболуыкерек,яғнизейнетақыныжәне уақытында төлеу, кейбір әлеументтік жеңілдіктері алып тастау, атаулы әлеументтік қорғау сияқты мемлекеттік міндеттемелерді сақтау қажеттілігімен қатар. Әлеументтік саланы кешені жаңғырту бағдарламаларын өңдеп шығару үшін қажетті шарттар нақтыланды:

• Экономиканы жаңғырту экономикалық өсудің қажетті қарқынын қамтамасыз ететін және тиімділікті көтерудің әдәсә ретінде;
• Жаңғырту үшін инвестициялар тарту мақсатында инвестициялық климатты жақсарту;
• Нарықтық өзгерістерді өзгерістерді қолдауды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін және жаңғыртуды қолдауға бағытталған әлеументтік саясат.

Яғни, Зейнетақы жүйесін жаңғыртудың басты мақсаты – экономикалық өсуді қамтамасыз ету, қаржылық тұрақты және әділ жүйені құру болып табылады. Зейнетақы жүйесін жаңа саяси және экономикалық жағдайларға бейімдей отырып, өтпелі кезеңде ескі жүйе зейнетақылық сақтандырудың жаңа мекемелерінің пайда болуы мен жұмыстарының басталуына дейін әрекет етуі тиіс.  

 

2.4. Қазіргі таңдағы  зейнетақы қорлары.

 

«Астана» жинақтаушы зейнетақы  қоры» Акционерлік қоғамының 2011 жыл үшін жылдық қаржылық есебіне  ТҮСІНІК ЖАЗБА

«Еуразиялық жинақтаушы зейнетақы  қоры» АҚ (әрі қарай – ЕЖЗҚ) 2011 жылғы 03 тамызда өзінің атауын «Астана» Жинақтаушы зейнетақы қоры» Акционерлік  қоғамы атауына өзгертті.

«Астана» Жинақтаушы зейнетақы  қоры» Акционерлік қоғамы (әрі  қарай - Қор) Қазақстан Республикасының  Азаматтық кодексіне, Қазақстан  Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» заңына және Қазақстан Республикасының  өзге нормативтік құқықтық актілерге  сәйкес құрылған ұйымдастыру-құқықтық түрі акционерлік қоғам - заңды тұлға  болып табылады.

Қор Қазақстан Республикасының  Әділет министрлігінің Алматы қаласының  Әділет департаментімен тіркелді (заңды  тұлғаны мемлекеттік қайта тіркеу туралы куәлік 03.08.2011 ж., тіркеу нөмірі 22310-1910-АҚ). Бірінші тіркелген күні - 29.10.1998 ж.

 

Қор акционерлері болып табылады:

 

- «КАЗНИПИЭНЕРГОПРОМ» Институты»  Акционерлік қоғамы;

- «Интерфарма-К» Акционерлік  қоғамы;

- «Орталық–Азия отын-энергетикалық  компаниясы» Акционерлік қоғамы;

- «Бизнескомплект-ПВ» Жауапкершілігі  шектеулі серіктестігі;

- «КТП-Инвест» Жауапкершілігі  шектеулі серіктестігі;

- «САЭМ–СНАБТЕХКОМПЛЕКТ»  Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі;

- «ЦЕНРЭНЕРГОКОМПЛЕКТ» Жауапкершілігі  шектеулі серіктестігі;

- «ЭНЕРГОИНВЕСТ-ПВ» Жауапкершілігі  шектеулі серіктестігі;

- «ИТНТЕРСЕРВИС РЕЗЕРВ»  Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.

 

Қор өзінің қызметін «Қазақстан Республикасындағы зейнетақылық қамтамасыз ету туралы» заңына және қаржы  нарығын және қаржы ұйымдарын  реттеу мен қадағалау бойынша  мемлекеттік органның нормативтік  құқықтық актілеріне сәйкес жүзеге асырады.

Қор Қазақстан Республикасының  Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау комитетімен берілген 2011 жылғы 22 қыркүйектегі №3.2.16/36/39 лицензия негізінде әрекет етеді.

2011 жылғы сәуірде «Орталық–Азия  отын-энергетикалық компаниясы»  Акционерлік қоғамы «АМАНАТ ҚАЗАҚСТАН»  ЖЗҚ» АҚ ерікті тарату және  ЕЖЗҚ таза активтерін өткізу  туралы шешім қабылдады. Қазақстан  Республикасының Ұлттық Банкі  Басқармасының 01.07.2011 ж. №81 Қаулысымен  ЕЖЗҚ және «АМАНАТ ҚАЗАҚСТАН»  ЖЗҚ» АҚ ЕЖЗҚ қосылу түріндегі  қайта құрылуына «АМАНАТ ҚАЗАҚСТАН»  ЖЗҚ» АҚ-на рұқсат беру туралы  шешім қабылданды (07.07.2011 ж. №664/119 хаты).

 

08.07.2011 ж. қабылдау-өткізу  актісіне сәйкес 08.07.2011 ж. ЕЖЗҚ  «АМАНАТ ҚАЗАҚСТАН» ЖЗҚ» АҚ  таза активтерін қабылдады. 

 

Есеп саясатын ашып көрсету

Қаржылық есептілікті  дайындау және ұсыну үшін концептуалды негіздермен екі негізгі қағидалар  анықталды: есептеу әдісі және қызметтің  үздіксіздігі; және қаржылық есептіліктің негізгі сапалы сипаттамалары: түсініктілік, реттілік (маңыздылығы), сенімділік (шынайылық), шынайы ұсыну, нысан мәнінің басымдылығы, бейтараптық, сақтық, толықтық (аяқтаушылық), салыстырмалылық, дер кезділік, тиімділік  пен шығын арасындағы баланс, сапалы сипаттамалар арасындағы баланс.

Халықаралық қаржылық есептілік  стандарттарына сәйкес қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижелерін анықтау кезінде, яғни кірістер және шығындар бухгалтерлік есепте танылған жағдайда есептеу әдісі  қолданылады және олардың келіп  түсуіне немесе туындауына байланысты қаржылық есептерде көрсетіледі.

Материалдық емес активтерді сатып алған кезде олар «Астана» Жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ өзіндік  құны бойынша – активті сатып  алуға байланысты көтерген барлық нақты  шығындарды құрайтын сатып алу құны (бастапқы құн) бойынша бағаланады.

Негізгі қорлар «Астана» Жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ нақты құн  бойынша: жиналған амортизацияның және құнсызданудан болған жиналған шығындардың  сомаларын шегергенде, активтің бастапқы құны бойынша ескеріледі. «Астана» Жинақтау зейнетақы қоры» АҚ негізгі  қорлардың амортизациясын есептеу  үшін бір өлшемді (тік сызықты) әдісті қолданады, осыған байланысты тарату құны негізгі қорлардың ағымдағы құнының 0% мөлшерінде анықталады.

«Астана» Жинақтаушы зейнетақы  қоры» АҚ запастардың үздіксіз есепке алу жүйесін қолданады.

Есептеу және сәйкесімділік  қағидаларын сақтау мақсатында болашақтағы  кезеңдердің шығындары актив  түрінде «Астана» Жинақтау зейнетақы  қоры» АҚ балансына капиталданады. Бір немесе жанама байланысты операциялар  немесе оқиғалар салдарынан болған «Астана» Жинақтау зейнетақы қоры» АҚ есептік  кезеңінің кірістері мен шығындарын сәйкестендіру үшін пайда және шығын  туралы есепте олар тиесілі кезеңдегі  шығындар көрсетіледі.